1. Khát vọng dang dở trên trục đường di sản
Nằm trên cung đường huyết mạch nối liền hai di sản văn hóa thế giới là TP. Đà Nẵng và Phố cổ Hội An, Khu đô thị mới (KĐTM) Điện Nam - Điện Ngọc từng được kỳ vọng sẽ trở thành một hình mẫu đô thị hiện đại, một "thành phố vệ tinh" kiểu mẫu của miền Trung. Được phê duyệt từ năm 1999, với sự ra đời của Ban Quản lý vào năm 2003, dự án mang theo sứ mệnh thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của vùng đất phía Bắc Quảng Nam.
Tuy nhiên, sau hơn hai thập kỷ, nhìn lại thực tế, chúng ta không khỏi chạnh lòng. Một đô thị được gắn mác "hiện đại" nhưng lại thiếu đi linh hồn của nó: Một không gian công cộng tầm cỡ.
2. Lỗi hệ thống từ tư duy "manh mún" và "nông dân hóa" đô thị
Lý luận về phát triển đô thị bền vững luôn khẳng định: Công viên, cây xanh và tiện ích công cộng là "chỉ số hạnh phúc" của cư dân. Nhìn vào các tập đoàn lớn như Vingroup hay Đại Nam, tầm nhìn của những nhà lãnh đạo như Phạm Nhật Vượng hay Huỳnh Uy Dũng luôn đặt hệ sinh thái cảnh quan lên hàng đầu. Họ hiểu rằng: Xây nhà để bán là tư duy ngắn hạn, xây dựng không gian sống mới là tư duy trường tồn.
Đáng tiếc thay, tại Điện Nam - Điện Ngọc, đội ngũ quản lý thời kỳ đầu dẫu có tâm huyết nhưng lại hạn chế về tầm nhìn chiến lược.
Tư duy lối mòn: Xuất thân từ nền sản xuất nông nghiệp, nhiều cán bộ thời bấy giờ chưa có điều kiện tiếp cận với các mô hình đô thị tiên tiến trên thế giới. Họ nhìn đất đai dưới góc độ "phân lô, bán nền" thay vì quy hoạch một "hệ sinh thái đô thị".
Sự nóng vội và "vết xe đổ" quy hoạch: Với áp lực lấp đầy dự án, tỉnh Quảng Nam đã mở cửa quá rộng cho các nhà đầu tư theo kiểu "xí phần". Việc chia nhỏ các lô số 1, 4, 7, 9... mà không có sự khớp nối hạ tầng đồng bộ đã biến khu đô thị thành một tấm áo vá chằng vá đụp.
"Một đô thị không có công viên cũng giống như một cơ thể không có lá phổi. Chúng ta đang ép cư dân sống trong những khối bê tông khô khốc."
3. Hệ quả từ sự buông lỏng quản lý và bài học Bách Đạt An
Sự việc Ban Quản lý giải thể năm 2017 và việc "đùn đẩy" trách nhiệm giữa Sở Xây dựng và thị xã Điện Bàn là minh chứng rõ nhất cho sự khủng hoảng quản trị. Khi không có một "nhạc trưởng" thực thụ, dự án rơi vào trạng thái "cha chung không ai khóc".
Vụ án Bách Đạt An kéo dài gần một thập kỷ qua không chỉ là nỗi đau của những người mua đất, mà còn là vết sẹo phơi bày những yếu kém trong công tác kiểm tra, giám sát của lãnh đạo tỉnh qua các nhiệm kỳ. Khi các chủ đầu tư chỉ mải mê thu lợi, còn chính quyền lại thiếu quyết liệt trong việc buộc họ thực hiện các cam kết về tiện ích công cộng, thì người chịu thiệt thòi nhất chính là nhân dân.
4. Lời giải cho tương lai: Cần một công viên tầm cỡ trên 10ha
Hiện nay, mật độ dân cư tại Điện Nam - Điện Ngọc đang tăng nhanh, nhưng hạ tầng xã hội lại tỷ lệ nghịch. Trẻ em không có chỗ vui chơi, người già không có nơi tập thể dục, cộng đồng không có không gian gắn kết.
Để khắc phục sai lầm của thế hệ trước, Sở Xây dựng Quảng Nam và chính quyền hiện tại cần:
Rà soát và thu hồi quỹ đất: Kiên quyết thu hồi các dự án chậm triển khai, các quỹ đất còn trống để quy hoạch thành công viên trung tâm (quy mô tối thiểu 10-20ha).
Tư duy lại về quy hoạch khớp nối: Không thể để tình trạng "mạnh ai nấy làm". Cần có một bản quy hoạch tổng thể lấy trục cảnh quan xanh làm điểm nhấn.
Trách nhiệm của người đứng đầu: Ngành xây dựng phải đóng vai trò chủ công, không được phép "lưng chừng" như giai đoạn bàn giao năm 2017.
Kết luận
Lịch sử có thể tha thứ cho những hạn chế về kiến thức của một thời kỳ khó khăn, nhưng tương lai sẽ không dung thứ cho sự thờ ơ và thiếu trách nhiệm của hiện tại. Khu đô thị Điện Nam - Điện Ngọc cần được "hồi sinh" bằng những mảng xanh tầm cỡ, xứng đáng với vị thế của một đô thị kết nối di sản.
Đừng để hai chữ "hiện đại" chỉ nằm trên giấy, trong khi thực tế cư dân lại thiếu đi một khoảng trời để thở.
