G iữa nhịp sống hiện đại của thành phố Đà Nẵng, ít ai biết rằng tại phường Hòa Thọ Đông, quận Cẩm Lệ vẫn còn tồn tại một di tích khảo cổ quan trọng của văn hóa Chăm Pa. Đó là di tích Phong Lệ, nơi được các nhà khảo cổ xác định từng tồn tại một quần thể kiến trúc tháp Chăm có niên đại hàng trăm năm.
Di tích Phong Lệ không chỉ là dấu tích của một công trình tôn giáo cổ, mà còn là minh chứng cho sự hiện diện của vương quốc Chăm Pa trên vùng đất Đà Nẵng – Quảng Nam trong quá khứ.
Phát hiện khảo cổ quan trọng giữa khu dân cư
Di tích Phong Lệ được phát hiện trong quá trình khảo sát khảo cổ học vào đầu thế kỷ XXI. Các cuộc khai quật sau đó đã phát lộ nền móng của một ngôi tháp Chăm cổ cùng nhiều hiện vật có giá trị.
Các nhà nghiên cứu cho biết khu vực này từng là một trung tâm tôn giáo của người Chăm, với kiến trúc tháp được xây dựng bằng gạch nung đặc trưng của văn hóa Chăm Pa.
Những phát hiện tại đây bao gồm:
- nền móng kiến trúc tháp Chăm
- các khối đá chạm khắc tinh xảo
- gạch xây dựng cổ
- nhiều hiện vật liên quan đến tín ngưỡng Hindu giáo
Những hiện vật này cho thấy di tích Phong Lệ từng là nơi thờ phụng thần linh của người Chăm cổ.
Dấu tích của văn minh Chăm Pa
Trong lịch sử miền Trung Việt Nam, vương quốc Chăm Pa từng tồn tại suốt nhiều thế kỷ và để lại hệ thống đền tháp, di tích khảo cổ trải dài từ Quảng Bình đến Bình Thuận.
Khu vực Quảng Nam – Đà Nẵng được xem là trung tâm quan trọng của văn minh Chăm Pa, với nhiều di tích nổi tiếng như:
- Mỹ Sơn Sanctuary – quần thể tháp Chăm được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới
- Trà Kiệu Archaeological Site – kinh đô cổ của Chăm Pa
- Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng – nơi lưu giữ bộ sưu tập điêu khắc Chăm lớn nhất thế giới
Trong bức tranh di sản đó, di tích Phong Lệ được xem như một mảnh ghép quan trọng, giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về mạng lưới đền tháp và đời sống tín ngưỡng của người Chăm xưa.
Giá trị lịch sử và khảo cổ học
Theo các nhà khảo cổ, di tích Phong Lệ có giá trị đặc biệt bởi:
- đây là một trong số ít di tích tháp Chăm được phát hiện ngay trong khu vực đô thị Đà Nẵng
- nền móng kiến trúc vẫn còn khá rõ ràng
- nhiều hiện vật điêu khắc có giá trị nghệ thuật
Các nghiên cứu cho thấy kiến trúc tại đây mang phong cách nghệ thuật Chăm Pa phát triển mạnh trong khoảng thế kỷ IX – XI.
Những phát hiện này góp phần bổ sung tư liệu quan trọng cho việc nghiên cứu lịch sử và văn hóa Chăm Pa tại miền Trung Việt Nam.
Hướng tới bảo tồn và phát huy giá trị di sản
Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của di tích, thành phố Đà Nẵng đang triển khai dự án xây dựng cơ sở 2 của Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng tại khu vực Phong Lệ.
Dự án được đầu tư với kinh phí hơn 140 tỷ đồng, bao gồm các hạng mục:
- bảo tồn nền móng tháp Chăm
- xây dựng không gian trưng bày ngoài trời
- quảng trường và cảnh quan di tích
- khu vực phục vụ tham quan và nghiên cứu
Khi hoàn thành, nơi đây sẽ trở thành một không gian văn hóa – khảo cổ – du lịch, giúp công chúng tiếp cận gần hơn với di sản Chăm Pa.
Di sản giữa lòng thành phố
Ngày nay, giữa những tuyến đường và khu dân cư của quận Cẩm Lệ, di tích Phong Lệ vẫn âm thầm lưu giữ những dấu vết của lịch sử hàng nghìn năm.
Sự tồn tại của di tích này nhắc nhở rằng vùng đất Đà Nẵng – Quảng Nam không chỉ là đô thị hiện đại, mà còn là nơi hội tụ của nhiều lớp văn hóa và lịch sử.
Trong tương lai, với các dự án bảo tồn và phát huy giá trị di tích, Phong Lệ có thể trở thành một điểm đến văn hóa – khảo cổ quan trọng, góp phần giới thiệu đến công chúng những giá trị đặc sắc của văn minh Chăm Pa.
