1. Nơi giao thoa của tình người và lịch sử
T rong ký ức của những người con sinh ra và lớn lên tại vùng đất Quảng Nam - Đà Nẵng giai đoạn 1960 - 1975, cái tên nhà hộ sinh "Tám Hóa" không chỉ là một địa danh y tế, mà là "cửa ngõ" của sự sống. Nằm ngay khu vực Chợ Mới Ba Xã – điểm giao thoa kinh tế, văn hóa của bốn xã Hòa Phước, Điện Ngọc, Điện Thắng, Điện Hòa – nhà hộ sinh này đã trở thành điểm tựa cho biết bao gia đình trong những giờ khắc thiêng liêng nhất.
Bà Tám Hóa, chủ nhân của nhà hộ sinh, vốn là một y sĩ khoa sản có chuyên môn vững vàng. Giữa thời buổi loạn lạc, khi trạm y tế còn thưa thớt và việc đi lại đầy rẫy hiểm nguy, bà đã dùng kiến thức và cái tâm của mình để hành nghề đỡ đẻ. Từ một vài ca giúp đỡ hàng xóm, nhu cầu ngày càng lớn khiến bà quyết định mở nhà hộ sinh ngay tại tư gia. Nơi đây không chỉ có tiếng khóc chào đời của trẻ thơ mà còn ấm áp y đức của một người thầy thuốc hết lòng vì bệnh nhân.
2. Mùa xuân năm Mậu Thân và cuộc chuyển mình của lịch sử
Câu chuyện của tôi bắt đầu từ cuối năm Đinh Mùi (1967). Khi ấy, mẹ tôi đang mang thai tôi trong những tháng cuối cùng. Đó cũng là lúc lịch sử đang nín thở chờ đợi một bước ngoặt lớn: Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.
Gia đình ngoại tôi khi ấy nằm ngay trong vành đai quân sự của Đà Nẵng. Ranh giới giữa sự sống và cái chết, giữa bình yên và súng đạn mong manh như sợi tóc. Bên ngoài vành đai, các cánh quân chủ lực của ta đang ém quân, chờ đợi hiệu lệnh tấn công vào các mục tiêu trọng yếu như Sân bay Đà Nẵng, Bộ chỉ huy Quân đoàn 1 và Tòa thị chính.
Giữa không khí đặc quánh mùi thuốc súng và sự căng thẳng của chiến sự, bà ngoại đã dẫn mẹ tôi đến nhà hộ sinh Tám Hóa để "ém quân" chờ ngày khai hoa nở nhụy. Tại đó, không chỉ có mẹ tôi, mà còn rất nhiều sản phụ khác cũng đang nằm chờ. Tất cả đều chung một nỗi lo: Lo cho đứa con sắp chào đời giữa lằn ranh lửa đạn.
3. Tiếng khóc chào đời giữa tiếng pháo hỏa lực
Đêm giao thừa năm Mậu Thân 1968 ấy, cả nước không đón xuân bằng pháo hoa. Thay vào đó là tiếng gầm vang của pháo 105 ly, tiếng rít của hỏa tiễn đất đối đất, tiếng lạch cạch của đại liên, trung liên và xích xe tăng nghiền nát mặt đường.
Chiến sự bùng nổ ngay tại cửa ngõ. Nhà hộ sinh Tám Hóa nằm giữa vùng lửa đạn. Trước tình thế quá nguy hiểm, bà ngoại đành phải đưa mẹ tôi về nhà để lánh nạn ngay trong đêm. Cuộc hành trình ngược xuôi ấy gắn liền với nỗi sợ hãi và bản năng sinh tồn mạnh mẽ của một người mẹ.
Phải đến hết tháng Giêng, sang tháng Hai âm lịch, khi tiếng súng tạm lắng và nhịp sống dần trở lại trong sự dè chừng, tôi mới chính thức chào đời tại nhà hộ sinh Tám Hóa. Tôi là một trong hàng nghìn đứa trẻ được bà Tám đón tay. Nhưng kỳ niệm về ngày xuất viện của tôi thì không ai trong gia đình có thể quên: Đúng 7 ngày sau khi sinh, mẹ con tôi phải xuất viện sớm. Không phải vì sức khỏe đã ổn định hoàn toàn, mà là để nhường giường cho các thương binh cách mạng vừa trở về từ trận địa sau những cuộc giao tranh ác liệt với lính Trung đoàn 51.
4. Y đức của bà Tám Hóa và cái tên "Lê Tự Chạy"
Lớn lên trong hòa bình, tôi mới thấu hiểu hết giá trị của hai chữ "Y đức" mà cha mẹ thường nhắc về bà Tám Hóa. Trong hoàn cảnh ngặt nghèo của chiến tranh, bà không chỉ đỡ đẻ mà còn là người bảo bọc, che chở cho cả những người dân lành lẫn các chiến sĩ cách mạng. Nhà hộ sinh của bà là nơi sự sống bắt đầu, và cũng là nơi những vết thương chiến tranh được xoa dịu.
Sự gắn kết với nơi này sâu đậm đến mức, nhiều năm sau đó, vợ tôi cũng lại là một "đứa con" được sinh ra dưới bàn tay khéo léo của bà Tám. Có lẽ, đó là cái duyên nợ kỳ lạ của những người con đất Quảng với người phụ nữ nhân hậu này.
Nhưng có lẽ, điều khiến tôi luôn nhớ về nguồn cội và hoàn cảnh ra đời của mình chính là cái tên: Lê Tự Chạy.
Cha mẹ tôi đặt tên ấy không phải vì cầu kỳ, mà vì thực tế quá đỗi nghiệt ngã và sống động của năm 1968. Cái tên "Tự Chạy" vận vào cuộc đời tôi như một lời nhắc nhở về một thời:
Chạy giặc để giữ lấy mạng sống.
Chạy đẻ để mong con được vuông tròn.
Và "Tự Chạy" như một bản năng tự lập, tự cường của người dân vùng ven trong bão táp.
5. Kết luận: Một đời trân trọng
Cái tên "định mệnh" ấy đã theo tôi suốt quãng đời, từ những ngày gian khó đến lúc trưởng thành. Mỗi lần có ai hỏi về tên mình, tôi lại tự hào kể về nhà hộ sinh Tám Hóa, về Chợ Mới Ba Xã và về tinh thần kiên cường của mẹ, của ngoại trong mùa xuân Mậu Thân lịch sử.
Nhà hộ sinh Tám Hóa giờ đây có thể chỉ còn trong ký ức của những người lớn tuổi, nhưng y đức và những câu chuyện về sự sống nảy mầm trong lòng cuộc chiến sẽ còn mãi. Tôi, Lê Tự Chạy, là một minh chứng sống động cho một giai đoạn hào hùng và bi tráng của quê hương.
