Phần 1: Từ phố cổ Hội An đến vùng đất mới Cư M’gar
N ếu ai từng có dịp ghé qua ngã ba cây Phượng thuộc xã Quảng Hiệp, huyện Cư M’gar, tỉnh Đắk Lắk, chỉ cần nhắc đến tên ông Ba Tê, từ người già đến trẻ nhỏ ở các buôn làng đều biết rõ. Cái tên "Ba Tê" nghe vừa lạ, vừa gần gũi, gắn liền với một phần ký ức của phố cổ Hội An trước khi theo chân ông lên vùng đất Tây Nguyên nắng gió.
Ít ai biết rằng, trước khi trở thành một người xem giò gà lừng lẫy, ông Lê Tự Được đã trải qua một cuộc đời đầy biến động. Sinh ra tại làng Thanh Quýt trong một gia đình thuần nông nghèo khó, tuổi thơ của ông là những ngày lăn lộn trên những mảnh ruộng khô cằn. Khi trưởng thành, ông từng có thời gian làm chân đánh trống tại trường Phan Thanh Giản (nay là PTTH Lê Quý Đôn, Đà Nẵng). Cuộc đời đẩy đưa, sau năm 1962, ông về phường Minh An, Hội An, hành nghề làm pate và bán bánh mì. Cái tên "Ba Tê" cũng từ đó mà thành danh, gắn liền với mùi thơm của bánh mì phố Hội một thời.
Năm 1979, theo tiếng gọi của vận mệnh và chính sách kinh tế mới, ông đưa gia đình rời xa dải đất miền Trung nắng cháy để định cư tại xã Quảng Hiệp. Chính những năm tháng phiêu bạt qua Đà Nẵng, Hội An rồi lên tận Đà Lạt đã hun đúc trong ông một vốn sống phong phú, một đôi mắt tinh tường có thể nhìn thấu tâm can và đoán định tâm lý con người một cách chuẩn xác.
Phần 2: "Tiếng lành đồn xa" và thuật xem chân gà
Sau năm 1987, bên cạnh cái tên Ba Tê, ông còn được bà con kính trọng gọi là "thầy xem giò gà". Không giống như những người thầy bói toán thông thường, ông Ba Tê xem giò gà dựa trên một quy luật tử vi riêng biệt mà ông đã dày công nghiên cứu, chiêm nghiệm từ chính thực tế cuộc sống.
Theo quan niệm dân gian, sau mồng 9 Tết là lúc linh khí trời đất giao hòa, việc xem giò gà đầu năm không chỉ là một phong tục mà còn là cách để người nông dân tìm kiếm sự an tâm cho một mùa màng mới. Dưới mái hiên nhà tại ngã ba cây Phượng, ông Ba Tê đã giải mã hàng nghìn quẻ gà, giúp bà con xóm làng định hướng gia sự, phòng tránh rủi ro.
Tiếng lành về khả năng "đoán chữ trên chân gà" của ông bay xa khắp vùng đất Đắk Lắk, vượt qua những cánh rừng cà phê bạt ngàn để đến tai những người ở tận thị xã Buôn Hồ.
Phần 3: Quẻ gà "mở hàng" năm 2006 và bước ngoặt đổi đời
Câu chuyện ly kỳ nhất, thường được bà con kể lại bên chén trà, chính là quẻ gà ông xem cho bà T. ở Buôn Hồ vào năm 2006.
Sáng mồng 9 năm ấy, bà T. lặn lội từ sớm tinh mơ để mang đôi giò gà đến nhờ ông xem "khai xuân". Đó là quẻ mở hàng đầu tiên của năm. Sau khi đặt đôi chân gà lên bàn, ông Ba Tê im lặng quan sát rất kỹ từng đường gân, kẽ móng. Vẻ mặt ông trầm ngâm, rồi ông bắt đầu phán về quá khứ gần của gia đình bà T. một cách chính xác đến kinh ngạc.
Nhưng điều khiến bà T. sững sờ nhất chính là lời dự báo về tương lai: “Sang năm 2007 (Đinh Hợi), bà sẽ mua thêm được một lô đất lớn tại thành phố Buôn Ma Thuột”.
Lúc đó, bà T. chỉ biết cười gượng gạo, lòng đầy hoài nghi. Bởi lẽ, thực tế lúc bấy giờ bà đang nợ nần chồng chất. Tiền nợ cà phê, nợ nông sản, nợ khách hàng bủa vây khiến bà như "chúa chỏm". Việc trang trải nợ nần còn khó, nói chi đến chuyện mua đất ở phố. Tuy nhiên, tôn trọng lời ông, bà lặng lẽ ghi nhớ trong lòng và ra về.
Phần 4: Sự ứng nghiệm kỳ diệu
Đất trời xoay chuyển, năm 2007 đến mang theo những biến động không ai ngờ tới. Cuối năm đó, giá cà phê và các loại nông sản bất ngờ tăng vọt, có thời điểm giá tăng gấp đôi. Bà T. như người "chết đuối vớ được cọc", bà quyết định xuất sạch kho hàng đã tích trữ bấy lâu.
Dòng tiền khổng lồ đổ về không chỉ giúp bà trả hết nợ nần mà còn dư dả một khoản lớn. Đúng lúc đó, một khách hàng của bà do làm ăn thua lỗ nên bị ngân hàng Agribank siết nợ căn nhà và lô đất. Người này tìm đến bà nhờ can thiệp tài chính. Với số vốn sẵn có, bà T. đã mua lại lô đất ấy đúng như lời ông Ba Tê đã phán.
Đầu năm 2008, bà T. quay lại ngã ba cây Phượng với lễ vật hậu hĩnh để tạ ơn người thầy có đôi mắt tinh tường. Với bà, ông Ba Tê không chỉ là người xem bói, mà là một "nhà tiên tri" của người nông dân.
Phần 5: Di sản của một nhân cách
Ông Ba Tê qua đời vào năm 2023, hưởng thọ 89 tuổi. Sự ra đi của ông để lại một khoảng trống lớn tại ngã ba cây Phượng. Người ta không còn thấy bóng dáng cụ già râu tóc bạc phơ, ngồi điềm tĩnh soi từng chiếc móng gà dưới ánh nắng sớm.
Nhưng giá trị mà ông để lại không chỉ là những quẻ bói đúng sai. Đó là cái "nghiệp duyên" dùng trí tuệ và vốn sống để an ủi, định hướng cho những người đang lạc lối. Ông xem giò gà không phải để trục lợi, mà để "chuẩn đoán gia sự", giúp bà con phòng tránh điều không may, sống hướng thiện và có niềm tin vào tương lai.
Cuộc đời ông, từ đứa trẻ nghèo làng Thanh Quýt đến ông chủ tiệm bánh mì Hội An và cuối cùng là bậc hiền triết của buôn làng Quảng Hiệp, là một minh chứng cho sự nỗ lực và khả năng thấu hiểu nhân sinh sâu sắc.
Lời kết
Dù ông đã về với tổ tiên, nhưng câu chuyện về ông Ba Tê xem giò gà vẫn sẽ còn được kể mãi như một phần của di sản văn hóa tinh thần tại huyện Cư M’gar. Hình ảnh ông vẫn sống mãi trong lòng bà con xóm làng như một người thầy, một người bạn lớn của nhân dân.
