Những buổi chiều quê tôi ngày ấy, hoàng hôn rơi xuống rất chậm. Nắng cuối ngày nhuộm vàng những luống khoai, vạt cỏ, và cả con đường đất đỏ dẫn về sân Chi Lăng. Trong cái tĩnh lặng rất đỗi quen thuộc của làng quê sau năm 1975, bỗng vang lên một âm thanh khiến lũ trẻ chúng tôi bừng tỉnh: tiếng loa phóng thanh rè rè của đội chiếu bóng số 8 huyện Điện Bàn.
“Tối đêm nay, tại sân Chi Lăng xã Điện Thắng, đội chiếu phim số 8 huyện Điện Bàn sẽ phục vụ bà con bộ phim ‘Chiếc mũ trắng’ – phim nhựa của Liên Xô…”
Chỉ nghe có thế thôi mà lòng tôi và đám bạn đã rạo rực như có lửa đốt. Cả một ngày dài chăn trâu cắt cỏ, tự dưng trở nên nhẹ tênh. Chúng tôi mong cho trời tối thật nhanh để được đi xem phim – cái thú vui hiếm hoi của một thời nghèo khó.
Ngày ấy, xem phim là một sự kiện lớn của làng. Cả xóm từ già đến trẻ đều háo hức như đi hội. Ăn cơm tối xong, chúng tôi tụ tập ở ngã tư đầu làng, điểm danh đủ “quân số”, rồi bàn kế hoạch “tác chiến”. Tiền đâu mà mua vé! Vậy là bọn trẻ con nghèo chúng tôi nghĩ ra đủ trò để được vào sân: rúc rào xem phim.
Sân Chi Lăng khi ấy được rào rất kỹ. Hai lớp rào: lớp ngoài bằng tre nứa, lớp trong là dây thép gai. Dọc theo hàng rào còn có một cái hồ cá đào sâu như cái bẫy thiên nhiên. Đội chiếu phim lại còn tổ chức tuần tra, soi đèn pin liên tục để bắt mấy đứa trốn vé. Người “nổi tiếng” nhất là ông Câm – người gác sân khó tính. Ông cầm đèn pin đi đi lại lại, mắt tinh như mèo đêm.
Muốn lọt vào bên trong không hề dễ. Có hôm cả bọn vừa vượt qua được hai lớp rào, lội qua hồ cá, tưởng đã yên thân ngồi xem ngon lành, thì bỗng ánh đèn pin quét tới. Ông Câm chỉ cần soi xuống chân, thằng nào còn ướt nước là biết ngay vừa lội hồ vào. Thế là bị ông chụp cổ lôi ra ngoài, tiếc đứt ruột. Nhưng rồi tối sau, chúng tôi lại tìm cách khác. Trẻ con mà – có bị đuổi bao nhiêu lần cũng không nản.
Những đêm xem phim bãi hồi đó, cả bầu trời quê như khác hẳn. Ánh đèn máy chiếu hắt lên màn ảnh trắng giữa sân, bụi bay lấp lánh như sao. Tiếng máy nổ rè rè, tiếng trẻ con cười nói, tiếng người lớn bàn tán… tất cả hòa vào nhau tạo thành một không gian rất riêng mà bây giờ nghĩ lại, lòng tôi vẫn thấy bồi hồi.
Tiếng máy chiếu rè rè năm ấy giờ chỉ còn trong ký ức. Nhưng đôi khi, một góc phòng tối và một tia sáng nhỏ cũng đủ gợi lại cảm giác háo hức của tuổi thơ.
Có những hôm phim “đắt hàng”, đội chiếu phải chiếu hai suất ở hai nơi khác nhau, gọi là “chiếu chạy”. Vừa chiếu xong chỗ này lại cuốn màn, chở máy sang chỗ khác. Dù vậy, người xem vẫn đông nghẹt. Ai cũng háo hức, bởi thời ấy, được xem một bộ phim nhựa là cả một niềm vui lớn lao.
Tôi còn nhớ rất rõ những bộ phim đã in sâu vào ký ức tuổi thơ mình. Phim “Nổi gió” với diễn viên Thế Anh đóng vai trung úy Phương – oai phong, dũng cảm. Rồi những bộ phim về chiến tranh miền Nam, về đồng bằng sông Cửu Long, về những trận đánh ác liệt nhưng đầy hào hùng. Qua màn ảnh, chúng tôi hiểu thêm về cuộc kháng chiến chống Mỹ, về sự kiên cường của dân tộc. Mỗi lần xem xong, lũ trẻ lại bàn tán suốt mấy ngày liền, đứa nào cũng tưởng tượng mình là anh bộ đội trên phim.
Vé xem phim đối với chúng tôi khi ấy là một thứ xa xỉ. Chỉ cần nửa vé là vào được sân, nhưng nửa vé thôi cũng đã là mơ ước. Tiền ăn còn chẳng đủ, nói gì đến tiền mua vé xem phim. May mắn thay, tôi có người chị buôn bán ngoài chợ. Thỉnh thoảng chị thương, mua vé cho mấy anh em vào xem đàng hoàng. Lại còn được chị mua cho trái ổi, ly nước, cái kẹo. Những lúc ấy, tôi thấy mình hạnh phúc vô cùng.
Có lần tôi bị cảm cúm, nằm nhà sốt li bì, đúng đêm chiếu phim “Cánh đồng hoang”. Bạn bè đi xem về kể lại mà tôi tiếc đến phát khóc. Phải chờ đến đợt chiếu sau mới được xem bù. Những buổi chiều đi chăn bò ngoài đồng, nghe bạn kể lại từng cảnh trong phim, lòng tôi cứ nao nao, tưởng tượng đủ điều.
Nhắc đến “cánh đồng”, tôi lại nghĩ đến những trang văn của Nguyễn Ngọc Tư – buồn mà đẹp, mộc mạc mà day dứt. Ai thương cái cảm giác ấy có thể tìm đọc Cánh Đồng Bất Tận (tái bản 2019) .
Thời gian trôi nhanh như một giấc mơ dài… Có những dòng ký ức lặng lẽ như một con sông quê. Nếu muốn giữ lại chút dư âm ấy bằng chữ nghĩa, bạn có thể tìm đọc thêm Sông (tiểu thuyết Nguyễn Ngọc Tư) .
Thời gian trôi nhanh như một giấc mơ dài. Mới đó mà đã gần nửa thế kỷ đi qua.
Hôm nay, trở lại quê nhà, tôi ghé ngang sân Chi Lăng năm cũ. Nhưng tất cả đã đổi thay. Sân chiếu phim ngày nào giờ không còn nữa. Đất đã chia cho các hộ dân trồng thuốc lá, hoa màu. Nghe đâu sắp tới còn quy hoạch thành khu dân cư, đô thị mới. Cổng sân, hàng rào tre, hồ cá năm xưa… tất cả chỉ còn trong ký ức.
Tôi đứng lặng rất lâu trên mảnh đất cũ, nghe lòng mình dậy lên bao nỗi niềm khó tả. Trước mắt tôi như hiện về hình ảnh lũ trẻ tóc cháy nắng, quần xắn quá gối, rủ nhau rúc rào xem phim; tiếng máy chiếu rè rè; ánh đèn pin của ông Câm quét ngang quét dọc; những đêm hè đầy sao và đầy mộng mơ.
Cuộc sống bây giờ đủ đầy hơn, rạp chiếu phim hiện đại hơn, màn hình lớn hơn, âm thanh sống động hơn. Nhưng có lẽ sẽ không bao giờ còn lại cái cảm giác háo hức, hồi hộp, trong trẻo như những đêm phim bãi ngày xưa nữa.
Ngày nay, chỉ cần ngồi ở nhà, phim ảnh đã có thể xem lại dễ dàng qua các nền tảng trực tuyến như Netflix hay Galaxy Play . Nhưng dẫu tiện nghi đến đâu, cái hồi hộp của “đêm phim bãi” – tiếng máy chiếu, màn ảnh trắng, và bầu trời đầy sao – vẫn là thứ không nền tảng nào thay thế được.
Ký ức ấy đã theo tôi suốt một đời người – giản dị mà ấm áp, nghèo khó mà lung linh. Và mỗi lần nhớ lại, tôi lại thấy mình như cậu bé năm nào, đứng nép sau hàng rào tre, mắt dán lên màn ảnh trắng, mơ những giấc mơ rất đẹp của tuổi thơ.
