Chân dung một người thợ quê giữa thời kim thạch
Ở làng Viêm Tây Đồng, nơi đất cát pha màu phù sa cũ, nơi những con đường làng buổi trưa vắng tiếng người mà chỉ còn tiếng gió thổi qua rặng tre già, có một người thợ lặng lẽ đi qua tháng năm bằng đôi tay chai sạn và một đức tính bền bỉ hiếm thấy. Anh là Trần Văn Mỹ, người mà bà con quen gọi bằng cái tên mộc mạc: Mỹ đá mài.
Mỹ sinh ra và lớn lên trong một gia đình nghèo. Cái nghèo ở làng quê ngày ấy không cần kể lể cũng đủ hình dung: bữa cơm đạm bạc, manh áo vá vai, và những buổi chiều trẻ con sớm biết nhìn trời đoán mưa để phụ cha mẹ ngoài đồng. Hoàn cảnh buộc Mỹ phải gác lại chuyện học hành khi còn rất sớm. Sách vở xếp lại, giấc mơ học trò cất vào ký ức, Mỹ theo anh trai rời quê, làm nghề tô đá, rửa đá, lang bạt khắp miền Bắc rồi ngược về Bắc Trung Bộ. Những chuyến đi ấy không chỉ rèn đôi tay, mà còn mài dũa con người.
Giữa những công trình xa lạ, giữa nắng gió và bụi đá, Mỹ học được bài học quan trọng nhất của nghề: muốn làm được đá, trước hết phải làm được người. Đá có thể cứng, nhưng lòng người không thể cứng. Người thợ giỏi không chỉ cần kỹ thuật, mà còn cần sự nhẫn nại, cẩn trọng và cái tâm với từng đường mài, từng nét đá.
Năm 1999, Mỹ lập gia đình, trở về quê và chọn nghề đá mài làm kế sinh nhai lâu dài. Từ một người thợ tay trắng, anh dần quy tụ được một đội thợ lành nghề. Hai mươi lăm năm qua, đội thợ của anh nhận thi công nhiều công trình liên quan đến đá mài: từ sân nhà, nền nhà, bậc tam cấp, lăng mộ, nhà thờ tộc, đến những công trình lớn ở khắp vùng Quảng Nam – Đà Nẵng và nhiều tỉnh thành khác.
Tại quê nhà, dấu chân của đội thợ Mỹ đá mài hiện diện ở nhiều công trình của các tộc họ: tộc Nguyễn Hữu, Trương Công, Lê Tự ở làng Thanh Quýt; tộc Hà, Võ, Đỗ ở Điện Thắng Nam… Những nền đá, bậc đá, mộ phần, lăng tẩm mà đội thợ của anh thi công không chỉ là sản phẩm lao động, mà còn là phần ký ức vật chất của làng quê, nơi thời gian đi qua bằng những lớp đá được mài nhẵn.
Những năm gần đây, đội thợ của anh nhận nhiều công trình lớn, doanh thu mỗi năm lên đến hàng tỷ đồng. Nhưng nếu hỏi Mỹ về tiền bạc, anh chỉ cười hiền: “Nghề nuôi mình được là mừng rồi”. Bài viết này không đặt nặng con số doanh thu, mà muốn nói nhiều hơn về đức tính cần cù, chịu khó và cái cách anh đối diện với nghề.
Ở Mỹ, người ta thấy một con người ít nói, không cáu gắt, không bon chen. Trong chuyện thanh toán, anh thường tỏ ra thông cảm với gia chủ. Có những công trình, anh chấp nhận cho nợ, chờ lúc thuận tiện mới lấy tiền. Có khi, anh nói một câu rất giản dị: “Thôi, để đó, khi nào có thì trả”. Giữa thời buổi mà nhiều người coi hợp đồng là ranh giới lạnh lùng của lợi ích, cách hành xử ấy của anh giống như một thứ đạo lý xưa còn sót lại.
Với Mỹ, đá không chỉ là vật liệu xây dựng. Đặc biệt, khi thi công mộ phần, anh càng cẩn trọng hơn. Mỗi đường mài, mỗi mảng màu, mỗi chi tiết đều được anh và đội thợ thực hiện với sự tỉ mỉ gần như nghi lễ. Bởi anh tin rằng, mộ phần không chỉ là nơi an nghỉ của người đã khuất, mà còn là phần linh hồn của một dòng tộc, một làng quê.
Năm 2025, đội thợ của anh thi công hai khu lăng mộ lớn: lăng mộ ngài Thượng Thủy Lê Tự và lăng mộ ông Tiên Hiền Lê Tự. Khu đất rộng gần bốn sào, tổng giá trị đá mài gần hai trăm triệu đồng. Dưới bàn tay của đội thợ Mỹ đá mài, những phiến đá thô ráp trở nên sắc sảo, màu sắc hài hòa, rực rỡ nhưng không phô trương, trang nghiêm mà vẫn gần gũi. Người trong tộc họ nói rằng, đứng trước khu lăng mộ ấy, họ cảm nhận được một thứ gì đó rất khó gọi tên: vừa đẹp, vừa tĩnh, vừa có hơi thở của tâm linh.
Hai mươi lăm năm làm nghề, Mỹ không trở thành một ông chủ lớn, không xây dựng thương hiệu rầm rộ, không xuất hiện trên những diễn đàn nghề nghiệp. Anh vẫn là người thợ quê, sáng đi sớm, chiều về muộn, bữa cơm giản dị, giấc ngủ ngắn sau một ngày dài đầy bụi đá. Nhưng chính từ những con người như anh, nghề truyền thống của làng quê vẫn còn được giữ lại, không bị cuốn trôi hoàn toàn bởi nhịp sống kim thạch của thời đại.
Có thể, mai này, những công trình đá mài sẽ được thay thế bằng vật liệu mới, máy móc hiện đại hơn. Nhưng đâu đó, trên những nền đá đã được mài nhẵn, vẫn còn in dấu bàn tay của một người thợ quê tên Mỹ. Và nếu có ai đó hỏi rằng điều gì làm nên giá trị của một người thợ, thì câu trả lời có lẽ không nằm ở tiền bạc, mà nằm ở cách người ấy đối xử với nghề, với người, và với chính quê hương mình.
