Sinh viên nhảy tàu
Thập niên 80 của thế kỷ trước, đất nước vừa qua cơn binh lửa chưa lâu, đời sống còn chật vật như chiếc áo vá nhiều mảnh. Việc đi lại là cả một gian nan. Vé tàu – thứ giấy mỏng manh ấy – lại trở thành bức tường cao đối với người nghèo. Buôn bán khó, thăm con khó, về quê càng khó.
Với sinh viên nghèo như chúng tôi, mỗi chuyến tàu về tết, về hè không chỉ là hành trình địa lý, mà là một cuộc đánh cược với số phận. Không vé, không tiền, chúng tôi chọn một con đường vừa liều lĩnh vừa cay đắng: nhảy tàu.
Ngày ấy, nhảy tàu không phải là chuyện hiếm. Nó phổ biến đến mức gần như thành “nghề” bất đắc dĩ của sinh viên nghèo. Không ai dạy, không ai truyền nghề, nhưng qua những lần tai nghe mắt thấy, qua những cú trượt chân suýt ngã, chúng tôi học được cách sống sót trên những toa sắt lạnh lùng.
Biết giờ tàu Sài Gòn – Hà Nội xuất phát ở ga Hòa Hưng, chúng tôi hiểu rằng dù sớm hay muộn, đoàn tàu ấy cũng phải ghé ga Bình Triệu. Đó là cơ hội cuối cùng, mong manh như sợi chỉ, nhưng đủ để bám víu.
Trước mỗi chuyến đi, sự chuẩn bị kỹ lưỡng đến kỳ lạ. Không phải chuẩn bị quần áo đẹp, cũng chẳng phải đồ ăn ngon. Chuẩn bị là tính toán từng phút, từng giây; là dò hỏi lịch tàu; là quan sát thói quen của nhân viên soát vé.
Có lần tôi và N – thằng bạn cùng quê Quảng Ngãi – lên tàu ở ga Bình Triệu trong một đêm mưa. Trời tối, mưa rơi lộp bộp trên mái tôn như trút nỗi buồn của cả một thời. Chúng tôi nấp người trong toa tôn, co ro, lạnh đến thấu xương.
Khoảnh khắc đáng sợ nhất là khi kiểm soát đi qua. Tiếng bước chân nặng nề, tiếng lách cách của kìm bấm vé, tiếng hỏi han khô khốc… Tất cả như lưỡi dao treo lơ lửng trên đầu.
Rồi đến lúc chui ra, giả làm hành khách đàng hoàng. Áo quần nhăn nhúm, gương mặt xanh xao, nhưng vẫn phải ngẩng cao đầu, tỏ ra bình thản.
Nỗi khổ của sinh viên nghèo thời đó không chỉ là thiếu tiền. Đó là cái cảm giác bị đẩy ra bên lề, phải sống lén lút, phải học cách luồn cúi trước hoàn cảnh.
Những toa tàu năm ấy chở không chỉ người, mà chở cả thân phận. Nhảy tàu không phải vì thích liều, mà vì không còn con đường nào khác.
Giờ đây nghĩ lại, tôi không tự hào, cũng không hổ thẹn. Chỉ thấy thương. Thương cho một thời tuổi trẻ gồng mình trước gió mưa, thương cho những chuyến tàu đêm hun hút.
Nhảy tàu, suy cho cùng, không phải là câu chuyện vi phạm hay liều lĩnh. Đó là bản than khổ của một thế hệ sinh viên nghèo, nơi mỗi toa tàu là một lát cắt của đời người.
