Con sông quê vẫn chảy, lặng lẽ như hơi thở của đất trời. Nước sông Thanh Quýt mùa nắng trong veo, mùa mưa đục ngầu phù sa, bao đời nay vẫn vậy. Chỉ có lòng người là đổi thay. Có những cuộc hẹn không bao giờ thành, có những lời thề theo năm tháng mà hóa thành nỗi buồn dài hơn cả một đời người.

M sinh năm 1942, con gái út trong một gia đình khá giả bậc trung của làng Thanh Quýt. Cha mẹ làm ăn buôn bán nhỏ, có ruộng, có vườn, đủ ăn đủ mặc, nên M được cho đi học nghề uốn tóc ở phố huyện. Giữa làng quê còn lắm bùn non và tiếng gà gáy sớm, M hiện ra khác hẳn: áo bà ba luôn phẳng phiu, mái tóc uốn nhẹ ôm lấy gương mặt trăng tròn, đôi mắt đen và buồn, buồn một cách dịu dàng.

S hơn M hai tuổi. S là con trai nhà nông nghèo, lớn lên cùng bờ tre, con trâu, và dòng sông trước làng. Năm 1963, khi vừa tròn hai mươi ba, S theo cách mạng, thoát ly lên núi. Ngày đi, S chỉ kịp ghé bên hàng cau cuối xóm, nơi M thường đứng chờ mỗi buổi chiều. Không có lễ hỏi, không trầu cau, chỉ có một lời hứa nói vội giữa tiếng gió và mùi bùn non ngai ngái.

“Anh đi rồi sẽ về.”

M không khóc. Cô chỉ gật đầu. Gật đầu mà lòng như có ai bóp chặt.

Kháng chiến kéo dài. Năm tháng trôi đi trong tiếng bom, tiếng súng và những chuyến hành quân không hẹn ngày về. S ít có dịp xuống núi. Mỗi lần về, S ghé thăm M trong lặng lẽ. Họ gặp nhau bên bờ sông, dưới bóng tre, hay nơi góc vườn sau nhà. Không ai dám đi xa, không ai dám nói lớn. Tình yêu của họ lớn lên trong thầm thì, trong ánh mắt, trong những cái nắm tay vội vàng.

M gom góp tiền làm tóc, mua thuốc tây, thuốc đau bụng, thuốc cảm, cả thuốc hút, gửi theo đường giao liên lên cho đơn vị của S. Những gói quà nhỏ, nhưng đầy thương nhớ. S nhận được, chỉ biết cười mà lòng nặng trĩu. Anh thương M, thương cái dáng người con gái chờ đợi giữa làng quê, nơi chiến tranh chỉ đi qua bằng tin đồn và nước mắt.

S ở đơn vị, vừa học tập vừa đi công tác. Anh được tín nhiệm, làm trợ lý cho cấp trên. Cuộc đời người lính quen với kỷ luật, quen với tập thể. Cái riêng dần bị xếp sau cái chung. Nhưng trong lòng S, hình ảnh M vẫn ở đó – như dòng sông quê, âm thầm mà bền bỉ.

Rồi năm 1975, đất nước giải phóng.

Niềm vui lớn đến nhanh như cơn gió. Người ta mừng ngày thống nhất, mừng hòa bình, mừng sum họp. Nhưng cũng từ đó, những số phận rẽ sang những ngả không ai lường trước.

Ở đơn vị, S vẫn công tác cùng cấp trên. Người cấp trên ấy có một người cháu gái, cùng trang lứa, học hành, lý lịch rõ ràng. Ban đầu chỉ là anh em kết nghĩa. Sau đó, vì công tác, vì hoàn cảnh, vì “tập thể ủng hộ”, mọi thứ được sắp đặt gọn gàng như một bản báo cáo đã duyệt xong.

S do dự. Nhưng sự do dự của người đàn ông giữa tập thể nhiều khi yếu hơn sức ép vô hình của thời cuộc. Cuối cùng, S gật đầu.

Ngày S cưới vợ, M không hay biết ngay. Tin đến chậm, nhưng khi đến thì nặng như đá rơi xuống lòng sông.

Năm ấy, M tròn ba mươi mốt tuổi.

Ba mươi mốt – cái tuổi lỡ cỡ, ương ương, không còn trẻ để mơ mộng, mà cũng chưa già để an phận. Người làng bắt đầu xì xào. Cha mẹ già đi, không dám thúc ép nữa, chỉ thở dài mỗi chiều.

Ngày nghe tin S lấy vợ, M sững sờ. Cô ngồi bên bờ sông suốt buổi chiều, không khóc, cũng không nói. Gió thổi, nước chảy, mọi thứ vẫn như cũ, chỉ có lòng người là vỡ vụn.



M buồn cả tháng liền. Buồn đến cạn nước mắt. Bao năm chờ đợi, bao lời hứa, bao niềm tin… bỗng chốc tan như khói sương. Không phải giận, không oán hờn, chỉ là một nỗi buồn sâu và lạnh.

M không lấy chồng.

Năm 1979, M nhận nuôi một đứa bé gái. Đứa trẻ không máu mủ, nhưng là chỗ dựa duy nhất cho phần đời còn lại. M nuôi con bằng nghề làm tóc, bằng mảnh vườn nhỏ, bằng sự chịu thương chịu khó của người đàn bà quê. Con lớn lên, đi học, rồi đi làm, rồi lập gia đình, rời làng.

Còn M, ở lại.

Năm tháng qua đi như bóng nắng trượt trên mặt sông. M già dần. Mái tóc từng uốn cho bao người nay bạc trắng. Ngôi nhà nhỏ bên sông chỉ còn tiếng gió và tiếng côn trùng đêm.

Nay M đã tám mươi hai tuổi. M sống một mình. Mỗi chiều, khi hoàng hôn đổ xuống, bà lại chống gậy ra bờ sông, ngồi nhìn nước chảy. Dòng sông ấy đã chứng kiến tuổi trẻ của bà, chứng kiến lời hẹn năm xưa, và chứng kiến cả một đời chờ đợi.

Thỉnh thoảng, có người hỏi, bà chỉ cười hiền, kể lại mối tình cũ như kể chuyện của ai khác. Nhưng trong ánh mắt, vẫn còn đó một nỗi buồn không nói thành lời.

Bà bảo:

“Chờ riết rồi quen. Lời hứa, khi người ta giữ thì là hạnh phúc, khi người ta quên thì thành số phận.”

Sông quê vẫn chảy. Còn lời hẹn năm nào, đã lỡ. Lỡ một lần, mà thành lỡ cả đời.