NỖI NIỀM ĐÓN TẾT XA QUÊ
Châu Phước Tiến
Chiều ba mươi Tết.
Thời khắc mà ở quê nhà, khói bếp đã quyện mùi bánh tét, bánh chưng; tiếng dao thớt lẫn trong tiếng gọi nhau í ới; con nít chạy quanh sân, người lớn tất bật mà lòng rộn ràng. Còn ở đây, nơi đất khách Bình Dương, chúng tôi – bốn thằng đàn ông, bốn số phận, bốn quê hương – ngồi lại với nhau bên mâm cơm cuối năm, trên con đường Huỳnh Văn Lũy, phường Phú Lợi, thành phố Thủ Dầu Một.
Bốn quê, một cảnh.
Nam Định, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Đắk Lắk.
Bốn hướng gió, nhưng cùng thổi về một nỗi – nỗi nhớ nhà.
Mâm cơm không thiếu thịt cá, bia rượu cũng đủ đầy, nhưng ai cũng hiểu: đó chỉ là bữa cơm vá víu cho một cái Tết khuyết. Ăn để có lệ, uống để quên đi một điều không quên nổi.
Chiều ba mươi năm ấy – năm 2014 – câu chuyện tự nhiên rẽ sang hướng xa quê. Ông bạn tên Cư, người Nam Định, chậm rãi đọc hai câu thơ:
“Đất khách muôn trùng sao nhỏ hẹp
Quê nhà một góc rộng mênh mông.”
Chỉ hai câu thôi, mà như ai đó khẽ chạm vào vết thương giấu kỹ. Không ai nói thêm lời nào trong chốc lát. Bởi những người từng tha hương đều hiểu: đất không chật – lòng mình mới chật; quê không rộng – ký ức mới mênh mông.
Ngoài kia, dòng người xuôi ngược như mắc cửi. Người chở hoa, kẻ chở bánh mứt, tiếng xe máy, tiếng gọi nhau mua bán rộn ràng. Hai bên đường Huỳnh Văn Lũy, hoa cúc vàng rực, mai nở sớm, vươn mình đón xuân. Cảnh xuân không thiếu, chỉ thiếu người nhà.
Xuân mà không có người thân, xuân đó lạnh lắm.
Xuân mà không có quê hương, xuân đó buồn đến nhói lòng.
Ai trong chúng tôi cũng ước: được về quê, chỉ cần ba ngày thôi. Ba ngày ăn bữa cơm mẹ nấu, thắp nén nhang cho ông bà, nghe tiếng gà gáy sáng mùng Một. Xuân quê không cần sang trọng, chỉ cần đủ mặt là đã ấm.
Xuân xa quê – là xuân nhớ đến nhà da diết.
Bạn Vũ, người Huế, quê gốc Đắk Lắk, nhỏ giọng tâm sự. Đó là cái Tết đầu tiên cả nhà anh ở Bình Dương. Một cái Tết “mạo muội”, như chính lời anh nói. Buồn, tủi, trống trải. Thiếu cha mẹ, thiếu vợ con, thiếu cả bàn thờ tổ tiên.
Thắp nén hương mà không có ông bà, cảm giác như lạc giọng khi gọi tên nguồn cội. Tôi nhìn đôi mắt Vũ. Mắt đỏ, ướt, nhưng cố kìm. Tôi hiểu, không cần hỏi: tiền vé xe, tiền sinh hoạt, tiền học cho con… đã giữ chân anh lại. Người đàn ông xa quê nhiều khi không khóc vì buồn, mà khóc vì chưa đủ lực để được buồn trọn vẹn.
Còn Ngọc, quê Quảng Ngãi. Bao năm bôn ba xứ người, lăn lộn đủ nghề, chỉ mong có tiền nuôi con ăn học đại học. Ngọc nói một câu nghe mà rát:
“Làm người xứ ta, làm ma xứ người.”
Câu nói thô, nhưng thật. Thật như kiếp mưu sinh của bao người Việt tha hương. Sống thì gửi thân nơi đất lạ, chết cũng chưa chắc được nằm lại quê nhà. Cái thân phận đó, chỉ người đi xa mới hiểu.
Tết – hóa ra không chỉ là thời gian. Tết là đo khoảng cách giữa người với quê. Khoảng cách đó không tính bằng cây số, mà bằng nỗi nhớ và khả năng quay về.
Người có tiền, có điều kiện, Tết là chuyến xe về quê.
Người thiếu thốn, Tết là nỗi trông mong lặng lẽ.
Xa quê không phải là lỗi. Nhưng xa quê vào Tết là một nỗi đau âm thầm, không cần nói lớn, mà cứ gặm dần trong lòng.
Chiều ba mươi trôi qua. Thành phố lên đèn. Chúng tôi cụng ly, chúc nhau một năm mới bình an. Lời chúc nghe hiền, nhưng ai cũng hiểu: bình an lớn nhất là năm sau được về nhà.
Tết ấy, chúng tôi không về quê. Nhưng quê vẫn về trong từng câu chuyện, từng ánh mắt, từng nén hương tưởng niệm lặng thầm.
Quê hương – đi xa mới biết là chốn để trở về, chứ không phải nơi để rời bỏ.
