Năm 2022, khi đại dịch COVID-19 càn quét qua dải đất hình chữ S, lệnh giãn cách xã hội được ban bố khẩn cấp, nhịp sống hối hả thường nhật bỗng chốc lặng tờ. Trong cái tĩnh lặng của những ngày giam chân trong bốn bức tường, tôi có thời gian tìm về những góc khuất của ký ức. Tôi mở chiếc rương cũ – nơi cất giữ tuổi trẻ của mình – và vô tình chạm tay vào một tấm ảnh đã ố màu thời gian.
Lật mặt sau tấm hình, dòng chữ "30.000đ nhớ mãi" hiện ra, nét mực cũ kỹ nhưng đủ sức đánh thức cả một vùng ký ức xa xăm của 31 năm về trước. Đó là mùa hè năm 1992, năm thứ tư đại học, cái thời mà cái nghèo và cái đói là người bạn đồng hành của hầu hết đám sinh viên chúng tôi.
Để có chút tiền tiêu Tết và trang trải học phí, tôi cùng ba người bạn thân rủ nhau đi vác muối thuê tại Công ty muối Bình Triệu. Bảy ngày ròng rã dưới cái nắng gay gắt, lưng áo đẫm muối và vai rát bỏng, chúng tôi nhận được những đồng tiền công quý giá. Hết việc, các bạn tôi lần lượt bắt xe về quê. Tôi nán lại Sài Gòn thêm một đêm, và đêm đó đã thay đổi cả tâm thức tôi về sau.
1. Tìm lại thời gian qua những tấm hình cũ
G là bạn học dưới tôi một khóa. Chúng tôi thân nhau qua những buổi chiều dạo chơi ở ga Bình Triệu, những lần ghé nhà thờ Fatima (Bình Triệu) hay những tối đứng gió trên cầu Bình Lợi nhìn dòng nước trôi. Mùa hè năm ấy, G rủ tôi về Cam Lâm, Khánh Hòa chơi ít hôm. Sẵn túi tiền vừa kiếm được từ những bao muối, tôi gật đầu đồng ý.
Hành trình từ Sài Gòn về miền Trung khi ấy là một thử thách. Đường xá lồi lõm, xe khách thì cũ nát, nóng hầm hập và khói bụi. Sáng đi chiều mới đến, chúng tôi xuống xe tại Quốc lộ 1A rồi đi bộ chừng 3 cây số vào xã Cam An. May sao, hôm ấy có người quen của G đi ngang cho quá giang, nếu không bộ hành dưới cái nắng miền Trung với chiếc ba lô nặng trĩu hẳn là một cực hình.
Lần đầu về nhà bạn gái, lại là một miền đất lạ, tôi rụt rè như đứa trẻ. Tôi sợ cái lạ lẫm của khung cảnh, sợ cả giọng nói địa phương đặc trưng mà đôi khi tôi phải lắng tai mới hiểu hết. Nhưng sự e dè ấy nhanh chóng tan biến bởi sự nồng hậu của gia đình G.
Năm ngày ở Cam An là những ngày tôi sống như một người nông dân thực thụ. Sáng ra vườn hái xoài, chiều làm cỏ, tối đến lại cùng các em của G đi uống cà phê ở quán nhỏ trong làng. Tôi khi ấy hồn nhiên đến lạ kỳ, tâm hồn trong veo như tờ giấy trắng, chẳng mảy may suy tính chuyện yêu đương dù trong lòng đã nhen nhóm những cảm xúc khó gọi tên.
3. Mùi hương và sự ngây thơ của tuổi trẻ
Ký ức đậm sâu nhất là những chiều tôi đạp xe chở G ra Mỹ Ca uống cà phê, hay chạy dọc sân bay Cam Ranh lộng gió, rồi vòng xuống biển Cam Hải hóng mát. Tôi nhớ ánh mắt G nhìn mình – một ánh mắt chứa đựng rất nhiều điều muốn nói, một sự gửi gắm thầm lặng mà một gã sinh viên khờ khạo như tôi lúc ấy không đủ tinh tế để nhận ra.
Đêm chủ nhật cuối cùng trước khi tôi về Đà Nẵng, trăng rằm tháng Bảy âm lịch sáng vằng vặc, soi rõ từng kẽ lá xoài. G ngồi gần tôi, gió biển thổi mạnh khiến mái tóc nàng bay phất phới, vô tình chạm ngang mũi tôi. Mùi xà phòng thơm nồng nàn hòa quyện với mùi hương thanh tân của nàng khiến tôi thoáng chút bối rối, "khó chịu" một cách xốn xang. Chúng tôi ngồi đó, giữa không gian huyền ảo của đêm trăng, nhưng câu chuyện vẫn chỉ quanh quẩn chuyện trường lớp, sách vở. Tôi vẫn là chàng sinh viên "trắng án" trước những rung động đầu đời.
4. Tờ giấy gấp gọn và món nợ ân tình
Sáng hôm sau, tôi chào từ biệt ba mẹ G – những người đã đối xử với tôi như con cái trong nhà. G tiễn tôi xuống ngã ba Mỹ Ca bằng xe đạp. Hai đứa vừa đi vừa nói những chuyện không đầu không cuối. Khi chiếc xe khách mang bảng chữ "Đà Nẵng" trờ tới, G vội vàng nắm lấy tay tôi, dúi vào lòng bàn tay tôi một tờ giấy được xếp ngay ngắn rồi quay mặt đi sang phía bên kia đường.
Tôi bước lên xe, chưa kịp thốt lên lời cảm ơn hay một câu từ biệt hẳn hoi. Xe lăn bánh, qua ô cửa kính mờ bụi, tôi thấy bóng G nhỏ dần, nhỏ dần. Em vẫn đứng đó, nhìn theo chiếc xe một hồi lâu cho đến khi chỉ còn là một chấm nhỏ giữa hút ngàn lộ giới.
Mở tờ giấy ra, tim tôi thắt lại. Bên trong là số tiền 30.000 đồng – một số tiền không hề nhỏ đối với sinh viên thời bấy giờ – cùng một tấm ảnh chúng tôi chụp chung ở sân bay Cam Ranh. G kèm theo những dòng chữ viết tay nắn nót, dặn dò tôi giữ gìn sức khỏe, chia sẻ về nhân sinh quan và những triết lý sống đầy sâu sắc mà một cô gái trẻ tuổi như em đã sớm chiêm nghiệm.
Số tiền ấy, tấm ảnh ấy, và tình cảm ấy tôi mang theo suốt hành trình về Đà Nẵng và cả hành trình dài của cuộc đời sau này. Tôi ghi lên sau ảnh: "30.000đ nhớ mãi" như một lời nhắc nhở về một món nợ ân tình không bao giờ trả hết.
5. Ba mươi mốt năm và lời hồi đáp muộn màng
Thời gian như bóng câu qua cửa sổ. Năm 2023, sau 31 năm kể từ mùa hè định mệnh ấy, tôi tìm đường trở lại Cam An, Cam Lâm. Cảnh vật đã thay đổi đến chóng mặt. Những vườn xoài xưa giờ có thể đã thành khu dân cư, những con đường đất đỏ năm nào giờ đã trải nhựa thênh thang. Tôi ngơ ngác giữa miền quê cũ, cố tìm lại bóng dáng ngôi nhà có ba mẹ G, có những đứa em hiền lành, nhưng mọi thứ đều bặt vô âm tín.
G giờ này ở đâu? Có lẽ em đã yên bề gia thất, có lẽ em cũng đã lên chức bà, chức mẹ. Tôi chỉ muốn một lần được đứng trước mặt em, không phải để nối lại một mối tình dang dở, mà để nói một lời cảm ơn chân thành nhất.
Cảm ơn 30.000 đồng của tuổi trẻ túng thiếu. Cảm ơn mùi hương tóc đêm trăng rằm. Và cảm ơn em – người con gái Cam Lâm đã dạy cho gã sinh viên ngây thơ năm ấy biết thế nào là sự tử tế và lòng trắc ẩn giữa cuộc đời.
Tấm hình vẫn đây, dòng chữ vẫn đó, nhưng người xưa đã khuất nẻo mây mù. 30.000 đồng ấy, tôi vẫn "nợ" em, một món nợ của ký ức mà mỗi khi nhớ lại, lòng tôi vẫn thấy xanh ngắt màu trời Cam Ranh năm ấy.
