Phần 1: Kiệt, hẻm – Những "vết sẹo" trên gương mặt đô thị hiện đại
Nhìn vào những khu đô thị kiểu mẫu như Phú Mỹ Hưng, Đảo Xanh hay các thủ đô lớn trên thế giới như Tokyo, London, chúng ta thấy một đặc điểm chung: Sự minh bạch của không gian. Ở đó, đường sá là mạch máu thông suốt, không có chỗ cho những khái niệm "kiệt", "hẻm", "ngõ", "ngách". Ngược lại, tại Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng hay Huế, hệ thống này giống như những mê cung chằng chịt, bủa vây và kìm hãm sự phát triển.
Thực chất, kiệt hẻm là sản phẩm của một thời kỳ quy hoạch tự phát, là hệ quả của tư duy "tiện đâu làm đấy" và sự buông lỏng quản lý đất đai trong quá khứ. Nó không phải là một nét văn hóa cần bảo tồn, mà là một trở lực kinh tế và hiểm họa an sinh.
Hiểm họa về an toàn: Những con hẻm sâu hun hút, chiều rộng chưa đầy 2 mét là "cái bẫy" tử thần khi xảy ra hỏa hoạn. Xe cứu hỏa bất lực, xe cấp cứu đứng ngoài, sinh mạng người dân bị đặt vào thế ngàn cân treo sợi tóc chỉ vì cấu trúc hạ tầng lạc hậu.
Kìm hãm kinh tế: Kiệt hẻm triệt tiêu giá trị thương mại của bất động sản. Nó tạo ra một nền kinh tế "vỉa hè" manh mún, thay vì những đại lộ sầm uất với các dịch vụ logistics hiện đại.
Gánh nặng quản lý: Việc tồn tại hàng ngàn con ngõ không tên, ngách không số gây khó khăn cho quản lý dân cư, an ninh trật tự và vệ sinh môi trường.
Phần 2: Xóa bỏ kiệt hẻm – Cần một cuộc cách mạng trong văn bản pháp quy
Năm 2026, khi đất nước bước vào vận hội mới với Đại hội XIV, chúng ta không thể mang theo tư duy quy hoạch của thế kỷ trước. Việc đề xuất xóa bỏ khái niệm kiệt, hẻm ngay trong các văn bản pháp lý, đặc biệt là trong việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ, Sổ hồng) là một bước đi đột phá và cần thiết.
Tại sao phải xóa bỏ trên giấy tờ trước?
Bởi vì văn bản pháp lý là định hướng cho thực thi. Nếu trong sổ đỏ vẫn còn công nhận địa chỉ tại "Ngách... Ngõ... Kiệt...", nghĩa là nhà nước vẫn đang thừa nhận sự tồn tại hợp pháp của loại hình hạ tầng này. Khi chúng ta kiên quyết loại bỏ các thuật ngữ này khỏi hệ thống quản lý hành chính, các nhà quy hoạch sẽ buộc phải tư duy theo hướng: Hoặc là đường, hoặc không là gì cả.
Chúng ta cần một lộ trình "khai tử" kiệt hẻm quyết liệt:
Chuẩn hóa hạ tầng: Quy định mọi lối đi chung phải đạt bề rộng tối thiểu (ví dụ 4.5m - 6m) để được công nhận là "Đường". Những lối đi không đủ chuẩn phải nằm trong diện quy hoạch cải tạo hoặc giải tỏa.
Định danh lại đô thị: Thay thế cách đánh số ngõ ngách bằng hệ thống tên đường hoặc số đường khoa học. Mỗi ngôi nhà phải gắn liền với một mặt đường thông thoáng.
Quyết liệt trong cấp phép: Ngừng cấp phép xây dựng mới cho các công trình trong các kiệt hẻm quá sâu hoặc quá hẹp mà không có phương án mở rộng đường.
Phần 3: Lời kết – Vì một Việt Nam vươn mình
Văn hóa "kiệt, hẻm" đã len lỏi và ăn sâu vào tiềm thức của nhiều thế hệ như một sự chấp nhận số phận "nhỏ hẹp và quanh co". Đã đến lúc phải dùng tư duy của những đại lộ, của tầm nhìn quốc tế để thay thế. Một đô thị văn minh không thể được xây dựng trên những con ngách tối tăm.
Xóa bỏ kiệt hẻm không chỉ là xóa bỏ một cái tên trên bản đồ, mà là giải phóng không gian sống, nâng tầm giá trị con người và khẳng định vị thế của một quốc gia đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Nếu chúng ta không quyết liệt ngay từ năm bản lề 2026 này, chúng ta sẽ tiếp tục để lại một gánh nặng hạ tầng lỗi thời cho thế hệ mai sau.
Chính phủ cần một chủ trương dứt khoát: Không có kiệt hẻm trong tương lai đô thị Việt Nam!
