CHÙA LÀNG THANH QUÝT
Ký ức văn hóa và hành trình phục dựng
1. Chùa làng trong đời sống người Thanh Quýt
Trong văn hóa làng Việt, đình và chùa là hai thiết chế tinh thần quan trọng nhất. Nếu đình là nơi hội họp cộng đồng, thờ Thành hoàng và tiền hiền, thì chùa là nơi nuôi dưỡng đời sống tâm linh, đạo lý và lòng hướng thiện của người dân.
Với người Thanh Quýt, chùa làng không chỉ là nơi thờ Phật, mà còn là nơi gìn giữ đạo lý nhân quả, nơi cha ông truyền dạy nếp sống đạo đức, nơi Phật tử học đạo và Gia đình Phật tử sinh hoạt.
Chùa làng Thanh Quýt từng là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của bao thế hệ cư dân làng.
2. Nguồn gốc hình thành chùa làng Thanh Quýt
Theo tư liệu lịch sử và truyền ngôn của các tộc họ, chùa làng Thanh Quýt được hình thành vào khoảng đầu thế kỷ XVIII, khoảng từ năm 1700 đến 1730.
Người có công dựng chùa đầu tiên được cho là ngài Trương Công Trinh, một vị tiền hiền của tộc Trương Công. Ngài xuất gia tu hành và dựng chùa từ ngôi nhà rường của mình tại đầu làng, gần cây đa cổ thụ và bến sông Thanh Quýt.
Năm 1865, dưới triều vua Tự Đức, chùa được xây dựng lại bằng gạch ngói thay cho kiến trúc gỗ ban đầu. Đến năm 1869, một tấm bia công đức được dựng lên, ghi nhận công lao đóng góp của các tộc họ và nhân dân trong làng.
3. Không gian kiến trúc và tín ngưỡng
Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, chùa làng Thanh Quýt có quy mô khá lớn, gồm cổng Tam quan, sân chùa, nhà chính, hậu tẩm, hai miếu thờ trong sân, cột cờ và hệ thống tượng thờ.
Chùa thờ Phật, Lão, Khổng, mười tám vị La Hán và các bậc tiền hiền Thất tộc khai canh khai cư.
Hằng năm, vào ngày 16 tháng 3 âm lịch, lễ cúng Tiền Hiền các chư tộc được tổ chức tại chùa, sau đó mới chuyển sang đình làng để hội họp cộng đồng.
4. Vai trò lịch sử của chùa làng
Năm 1945, chùa được trưng dụng làm nơi tập trung Nhân dân tham gia giành chính quyền và sau đó trở thành cơ sở hoạt động của chính quyền cách mạng.
Trong giai đoạn 1965 đến 1970, chùa là nơi hoạt động của các chiến sĩ cách mạng tại địa phương.
Trong trận lụt lịch sử năm 1964, cổng Tam quan hai tầng của chùa là nơi trú ngụ của hàng chục gia đình trong làng.
Trong chiến tranh chống Mỹ, chùa nhiều lần bị bom đạn tàn phá và đến sau năm 1975 thì bị phá dỡ hoàn toàn.
5. Dấu tích và ký ức cộng đồng
Hiện nay, trên khuôn viên chùa cũ với diện tích khoảng một nghìn mét vuông, người dân địa phương đã dựng miếu thờ và phục dựng tấm bia công đức như một chứng tích lịch sử.
Theo lời kể của người dân, trong thời chiến tranh, nhiều tượng thờ và đồ thờ tự của chùa đã được chôn giấu trong khuôn viên chùa. Những dấu vết này trở thành ký ức sâu đậm trong tâm thức cộng đồng làng.
6. Chủ trương phục dựng chùa làng
Ngày 27/01/2026, UBND thành phố Đà Nẵng thống nhất chủ trương phục dựng cơ sở tín ngưỡng tại làng Thanh Quýt, phường An Thắng.
Việc phục dựng nhằm khôi phục không gian văn hóa, tín ngưỡng, phục hồi nghi thức thờ Tiền Hiền theo truyền thống dân gian, góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ trẻ.
Phục dựng chùa làng Thanh Quýt không chỉ là việc xây dựng lại một công trình kiến trúc, mà còn là hành trình nối lại mạch nguồn văn hóa, khôi phục ký ức cộng đồng và gìn giữ bản sắc làng.
7. Kết luận
Chùa làng Thanh Quýt là một phần không thể tách rời của lịch sử và văn hóa làng Thanh Quýt.
Việc phục dựng chùa làng hôm nay không chỉ là hành động khôi phục một di tích đã mất, mà còn là sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa, khẳng định bản sắc cộng đồng và gìn giữ ký ức lịch sử cho các thế hệ mai sau.
Nam mô A Di Đà Phật
