KÝ ỨC SÔNG CHU
Hồi ký – Châu Phước Tiến
Đêm nay, ngày 9 tháng 1 năm 2026. Tròn sáu mươi năm.
Tôi trở lại xứ đất Xuân Thanh – Xuân Thọ, tỉnh Thanh Hóa. Mảnh đất nơi tôi cất tiếng khóc chào đời, nơi dòng Sông Chu lặng lẽ chảy qua đời tôi như một mạch nguồn không bao giờ cạn.
 |
| Chợ Vực- Xuân Thành |
 |
| Sông Chu |
Xuân Thanh ngày ấy là một làng quê yên bình. Có nắng, có gió lộng, có bốn mùa hoa trái sum sê. Sông Chu uốn mình mềm mại, nước trong veo, soi bóng tre làng và những phận người lam lũ.
Tôi sinh ra ở đó – quê ngoại. Cha tôi người Điện Bàn, Quảng Nam, quê bên dòng Thanh Quýt. Cha tập kết ra Bắc, gặp mẹ tôi nơi Sông Chu hiền hòa. Bốn chị em tôi đều chào đời trên đất này.
Máu thịt tôi, nửa miền Trung gió Lào, nửa miền Bắc phù sa, hòa quyện từ đó.
Có những ký ức tưởng nhỏ nhoi mà theo tôi suốt đời.
Năm 1971, cậu mợ tôi sinh được con trai. Cả nhà vui như mở hội. Dì, cậu, mợ, rồi cả bà ngoại… ai cũng bồng bế, xuýt xoa thằng bé. Còn tôi – một đứa trẻ năm tuổi – bị bỏ quên bên rìa niềm vui ấy.
Trong lòng tôi lúc đó, ghen tỵ trỗi dậy, non nớt mà dữ dội. Tôi giận. Tôi bỏ về.
Từ làng Long Linh, xã Xuân Trường, tôi lầm lũi đi bộ về Xuân Thanh. Đường vòng hơn năm cây số. Năm tuổi. Chân ngắn, đường dài, vậy mà tôi cứ đi.
Khi ấy tôi thấy mình lớn lắm, gan lắm. Bây giờ, đứng lại bên Sông Chu, nhìn bến cũ, nhìn con đường xưa, nếu có ai thuê hay trả vàng, tôi cũng không dám đi lại quãng đường ấy nữa.
Tuổi thơ có những điều mà khi lớn lên, ta chỉ còn biết lặng người mà nhớ.
Ký ức thứ hai là lớp học vỡ lòng bên Xuân Thành. Trường làng đơn sơ, mái thấp, bàn ghế gỗ thô. Ở đó, tôi bắt đầu tập viết những nét chữ đầu tiên, tập đánh vần từng con chữ.
Sau mỗi buổi học, tôi hay chạy ra chợ Vực – Xuân Thành, mua trái ổi, viên kẹo làm quà cho chính mình. Chợ quê nghèo lắm, vài ba mặt hàng, họp từ tinh mơ, tan khi mặt trời vừa nhô lên khỏi rặng tre.
Bây giờ tôi về lại. Chợ vẫn thế. Không khác xưa là mấy. Xe máy, ô tô đã nhiều như phố, nhưng chợ vẫn lặng lẽ, vẫn cái im lìm quen thuộc của làng quê.
Như thể thời gian chỉ đổi thay bên ngoài, còn hồn vía của đất thì vẫn nằm nguyên đó.
Tôi trở về, tóc đã bạc. Nhưng ký ức tuổi thơ thì còn sóng sánh. Nó ùa về, trong veo, không cần gọi cũng tự tìm đến.
Tôi mang ơn hai mảnh đất này.
Xuân Thanh – quê nội của mẹ.
Xuân Trường – quê ngoại của mẹ.
Chín năm đầu đời tôi lớn lên, học hành, tập làm người ở đó. Mười tuổi, sau năm 1975, tôi mới được về quê nội Quảng Nam. Nhưng Sông Chu thì đã chảy vào tôi từ thuở lọt lòng. Không rời. Không quên.
Hôm nay, nhân ngày tảo mộ các bậc tiền nhân chi 4, họ Phạm, làng Xuân Thành, mẹ tôi tự hào đưa gia đình – bốn anh em chúng tôi cùng các cháu nội, cháu ngoại – về tảo mộ bên ngoại.
Một chuyến về không chỉ là nghi lễ, mà là sự trở về của cội nguồn, của máu mủ, của những sợi dây âm thầm nối các thế hệ trong cùng một dòng họ.
Chỉ tiếc một điều, chị Thu và ba tôi không còn nữa để cùng về ngoại với chúng tôi. Nếu có đủ mặt, chắc hẳn buổi tảo mộ hôm nay sẽ ấm cúng và trọn vẹn hơn biết bao.
Ba và chị đã về với thế giới bên kia. Nhưng chúng tôi tin rằng ba và chị đều yên lòng khi thấy bốn anh em chúng tôi có mặt đầy đủ nơi đây, cúi đầu trước mộ phần tổ tiên bên ngoại, thành kính dâng nén hương tạ ơn.
Tạ ơn ông bà tổ tiên đã che chở, dẫn dắt chúng con đi qua bao bước đường chông gai của cuộc đời – những con đường mà chúng con vẫn đang tiếp tục đi, bằng tất cả sự cố gắng, tử tế và lòng biết ơn.
Sông Chu vẫn chảy.
Và tôi – dù đi đâu – cũng chỉ là người mang nước sông ấy trong tim.
