Phần 1: Cuộc gặp gỡ bên dòng sông Hàn và bóng dáng một lãng tử
Đà Nẵng năm 2008, trong cái nắng hanh hao của thành phố miền Trung đang thay da đổi thịt, tôi tình cờ có một cuộc hội ngộ mà sau này đã trở thành một mảnh ký ức không thể nào quên. Tại quán cà phê nhỏ trên đường 2 tháng 9, qua lời giới thiệu của anh Nguyễn Quang Phúc (cán bộ ABIC), tôi được diện kiến bác sĩ Hoàng Hải Triều.
Ấn tượng đầu tiên về ông không phải là vẻ nghiêm nghị của một người làm ngành y, mà là khí chất của một nghệ sĩ thực thụ. Ở tuổi lục tuần, ông vận chiếc áo ghi lê phong trần, đôi mắt sáng và nụ cười mang chút vị mặn mòi của sương gió. Ông xuất hiện ở đây theo lời mời của anh Võ Lâm – Giám đốc Agribank Quảng Nam – để đảm nhận vai trò đạo diễn và biên kịch cho đêm văn nghệ của ngành ngân hàng.
Nhấp ngụm cà phê đắng, ông bắt đầu kể về cuộc đời mình – một cuốn phim dài với đầy rẫy những nút thắt của thời cuộc.
Phần 2: Thời hoa niên và sự lựa chọn của định mệnh
Hoàng Hải Triều sinh ra trong một gia đình dòng dõi ở Huế. Là em ruột của Trung tướng Hoàng Xuân Lãm – người nắm giữ trọng trách Tư lệnh Vùng 1 Chiến thuật thời bấy giờ, cuộc đời ông lẽ ra đã được trải thảm đỏ. Thuở học trò, ông được anh trai ưu ái mời hẳn bốn vị thầy danh tiếng nhất về tận dinh thự để kèm cặp. Người ta dạy ông Toán, Hóa để luyện trí; dạy Võ thuật để rèn thân và dạy Guitar để nuôi dưỡng tâm hồn.
Ông học đâu giỏi đó, văn võ song toàn, đàn ca tài tử. Sau khi tốt nghiệp Tú tài toàn phần tại Đà Nẵng, tâm hồn sục sôi của tuổi trẻ khiến ông khao khát được khoác lên mình bộ quân phục của Trường Sĩ quan Đà Lạt – ngôi trường danh giá bậc nhất. Nhưng định mệnh đã rẽ hướng khi anh trai ông kiên quyết: "Nhà đã có người cầm súng, chú phải cầm dao mổ cứu người".
Nghe lời anh, ông vào Y khoa Huế. Những năm tháng miệt mài bên giảng đường và bệnh viện đã nhào nặn nên một bác sĩ tài hoa. Năm 1974, ông về công tác tại bệnh viện Duy Tân. Nhưng niềm vui chẳng tày gang, biến cố năm 1975 ập đến như một cơn bão lớn, cuốn phăng tất cả những trật tự cũ. Gia đình anh trai định cư tại Hoa Kỳ, bỏ lại ông đơn độc trong ngôi biệt thự cũ nát tại góc ngã tư Lê Lợi - Lý Tự Trọng.
Phần 3: Từ "kho đạn" đến tay đàn phong trần nơi đất khách
Sau những biến động của thời cuộc, ông phải vào "kho đạn" trên đường Đào Duy Từ vài tháng. Ngày bước chân ra khỏi đó, trong túi không một đồng dính túi, thân phận lại là em của một vị tướng "chế độ cũ", ông hiểu rằng mảnh đất miền Trung nắng gió này không còn chỗ cho mình nương thân.
Không về quê cũ cố đô, ông chọn đi thật xa về phía Nam, dừng chân tại vùng đất đỏ Bà Rịa. Ở nơi không ai biết mình là ai, vị bác sĩ Tây y hào hoa ngày nào đã giấu kín tấm bằng đại học vào đáy rương, kiếm sống bằng nghề "xướng ca". Ông đi đánh đàn cho đám cưới, tiệc sinh nhật, lễ khai trương... bất cứ đâu cần tiếng nhạc, ở đó có Hải Triều. Tiếng đàn của ông mang nỗi sầu ly hương, nhưng cũng đầy sự kiêu hãnh của một kẻ sĩ sa cơ.
Phần 4: Nhát dao mổ định mệnh giữa đêm khuya Cỏ Mây
Chuyện đời ông lẽ ra cứ thế trôi đi trong lặng lẽ nếu không có một đêm định mệnh tại trạm y tế xã Cỏ Mây. Đêm đó, một ca đau ruột thừa cấp cứu được đưa đến trong tình trạng nguy kịch. Bệnh nhân đau đớn quằn quại, mặt cắt không còn giọt máu. Từ Cỏ Mây về Vũng Tàu khi ấy đường xá còn là sỏi đá, phương tiện vận chuyển chẳng có gì ngoài chiếc xe thô sơ, nếu chuyển viện thì chắc chắn bệnh nhân sẽ chết dọc đường vì vỡ ruột thừa.
Người nhà bệnh nhân lại chính là người quen trong ban nhạc của ông. Giữa ranh giới mong manh của cái chết và sự sống, bản năng của một người bác sĩ đã trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Hải Triều vứt bỏ cây đàn, yêu cầu nhân viên trực trạm nấu nước sôi tiệt trùng dụng cụ.
Trong điều kiện thiếu thốn đủ đường, dưới ánh đèn dầu lờ mờ, một mình ông vừa gây tê, vừa mổ, vừa khâu. Đôi bàn tay vốn chỉ quen lướt trên phím đàn giờ đây lại cầm dao mổ với sự chính xác tuyệt đối. Sau hai giờ đồng hồ căng thẳng, ca mổ thành công rực rỡ. Bệnh nhân được cứu sống trong sự ngỡ ngàng của tất cả mọi người.
Phần 5: Người bác sĩ khước từ danh lợi
Tiếng lành đồn xa, câu chuyện về "anh thợ đàn mổ ruột thừa" chấn động cả huyện. Giám đốc Trung tâm Y tế huyện lập tức mời ông về làm việc theo diện hợp đồng y tế cộng đồng. Bằng kiến thức bài bản, ông đã giúp trạm y tế đi vào nề nếp, phát triển cả đông y, cứu giúp biết bao người dân nghèo.
Thế nhưng, khi cấp trên yêu cầu ông làm lý lịch để vào biên chế chính thức, ông lại chọn cách ra đi. Ông sợ cái bóng quá lớn của người anh trai – vị tướng vùng 1 – sẽ mang lại rắc rối cho mình và những người xung quanh. Ông lặng lẽ rời Bà Rịa, lên Sài Gòn, bắt đầu một chương mới của cuộc đời: mở trường dạy võ và sau đó là nghề viết kịch bản sân khấu.
Lời kết
Câu chuyện của bác sĩ Hoàng Hải Triều mà tôi nghe được năm ấy tại Đà Nẵng không chỉ là một hồi ký về sự thăng trầm, mà còn là bài ca về nhân cách. Một con người có thể mất đi nhà cửa, địa vị, nhưng "cái tâm" với nghề và "cái đức" của người trí thức thì không bao giờ mất.
Ông chính là một "Bác sĩ thầm lặng", người đã dùng dao mổ để cứu người và dùng tiếng đàn để xoa dịu nỗi đau của chính cuộc đời mình. Một huyền thoại sống động giữa đời thường mà tôi thật may mắn được diện kiến.
