Châu Phước Tiến
 |
| Nghĩa trang trước thềm xuân tại An Thắng |
Như mọi năm, nhưng năm nay khác hẳn.
Từ ngày có đường ĐH6 mở lối, từ khi khu dân cư DHTC2 hình thành, mảnh đất Điện Thắng Trung xưa – nay là phường An Thắng – như được đánh thức. Xe cộ xuôi ngược, người qua kẻ lại, hàng hóa, vật liệu xây dựng, những chuyến xe tránh trạm thu phí… và đặc biệt, những dòng người lặng lẽ hướng về nghĩa trang trong những ngày cuối năm.
Nghĩa trang trước thềm xuân không còn là nơi hoang vắng. Từ sáng tinh sương, từng đoàn người đã đổ về. Có người đi bộ, có người chạy xe máy, có người lái ô tô về tận chân mộ. Trên tay họ là hoa, là nhang, là sơn, là chổi quét, là những tấm lòng mang theo suốt một năm mưu sinh nơi xứ người.
Đường 33 dẫn ra nghĩa trang năm nay rực vàng màu vạn thọ. Hoa được bó gọn thành từng chùm nhỏ, xếp thành hàng dài. Người bán hoa đứng chào khách với ánh mắt niềm nở. Mấy năm trước, chỉ lác đác vài người bày mâm hoa bên lề cỏ. Năm nay, hoa phủ kín các ngã rẽ. Nơi từng là lối đất đỏ bụi mù nay đã đông vui như một phiên chợ nhỏ.
Nhưng đây không phải chợ của người sống.
Đây là chợ của lòng hiếu kính.
Do nhu cầu tăng, ắt có cung theo. Những năm gần đây, nhiều tộc họ, nhiều chi phái đã trùng tu mộ phần. Đá granite, đá mài, chạm trổ tinh xảo, đắp vẽ công phu. Những bia mộ cũ kỹ, rêu phong đã dần thay bằng những công trình khang trang, bền chắc. Dịch vụ phục vụ tâm linh mọc lên, từ xây dựng đến chăm sóc mộ phần. Có người bảo: “Nghĩa trang bây giờ như một khu đô thị của người âm.”
Nghe qua thì lạ tai.
Nhưng nghĩ kỹ lại, có gì sai đâu?
Sáng 26 âm lịch, tôi gặp lại một người bạn học cũ. Ba mươi lăm năm công tác nơi Sài Gòn, nay về hưu, lần đầu tiên đón Tết sớm. Chúng tôi đứng trước mộ phần thân phụ anh ở khu Vạc Cháy – nơi xưa kia chỉ là bãi tha ma thưa thớt, cỏ dại mọc cao, chiều xuống nghe tiếng gió hun hút mà rợn lòng.
Anh nhìn quanh, ngỡ ngàng.
“Như một góc phố Hàn Quốc,” anh nói nửa đùa nửa thật. Những hàng mộ thẳng tắp, đá sáng bóng, hoa tươi rực rỡ. Không còn cảnh mộ đất lô nhô, không còn vẻ hoang vắng của thuở xưa. Thời gian đã thay da đổi thịt cả một vùng ký ức.
Chúng tôi lặng đi.
Những ngày còn nhỏ, nghĩa trang là nơi trẻ con sợ hãi. Mỗi lần đi ngang phải rủ nhau cho đông. Chiều tối, chỉ cần nghe tiếng gió lùa qua bãi cỏ là đủ khiến tim đập mạnh. Vậy mà nay, đứng giữa nghĩa trang trước thềm xuân, lòng lại thấy ấm.
Bởi nơi đây không còn là “bãi tha ma”.
Nơi đây là cội nguồn.
Ông bà ta dạy: “Phú quý sinh lễ nghĩa.” Câu nói ấy qua bao đời vẫn không hề cũ. Khi đời sống khấm khá hơn, con cháu nhớ đến tổ tiên nhiều hơn. Khi có điều kiện, người ta không chỉ lo cho hiện tại mà còn chăm chút cho quá khứ.
Có người bảo xây mộ to, làm mộ đẹp là hình thức.
Tôi không nghĩ vậy.
Trong từng viên đá, từng nét chạm khắc, có bóng dáng của sự biết ơn. Trong từng nén nhang thắp lên chiều 26 Tết, có sự kết nối vô hình giữa hai thế giới. Người sống cúi đầu trước bia mộ, không phải để khoe giàu sang, mà để nhắc mình nhớ gốc rễ.
Mỗi gia đình, mỗi chi phái hôm nay đều cố gắng chăm lo mộ phần tổ tiên. Không chỉ vì phong tục, mà vì lòng hiếu kính. Nhìn từng đoàn người quét dọn, sơn sửa, thay hoa, thắp nhang… tôi bỗng thấy một điều rất rõ: con cháu hôm nay đã khác xưa.
Khác ở điều kiện sống.
Khác ở nhận thức.
Và có lẽ, cũng khác ở sự đủ đầy
Sự đủ đầy ấy không chỉ là tiền bạc. Đó là đủ đầy trong ý thức về nguồn cội. Người ta đi xa, thành đạt nơi đô thị, nhưng cuối năm vẫn trở về. Có người từ Hà Nội, có người từ Sài Gòn, có người từ miền Trung, miền Tây… Tất cả đều chung một hướng: về với mộ phần ông bà.
Trước mỗi ngôi mộ, câu chuyện gia đình được nhắc lại. Đứa cháu nhỏ được dạy cách chắp tay, cúi đầu. Người trung niên kể cho con nghe về ông cố, bà cố. Những cái tên tưởng như đã chìm vào quá khứ bỗng sống lại trong lời kể.
Nghĩa trang vì thế không chỉ là nơi an nghỉ.
Đó là lớp học không bảng đen.
Đó là nơi truyền lại gia phong.
Nhìn cảnh người đông như vậy, có người nói: “Thời nay mê tín hơn xưa.” Tôi nghĩ khác. Đây không phải mê tín. Đây là tín nghĩa. Là sự tri ân. Là mạch nguồn văn hóa mà nếu một ngày mất đi, con người sẽ lạc lõng giữa chính quê hương mình.
Đứng giữa nghĩa trang, tôi không thấy lạnh lẽo.
Tôi thấy ấm.
Ấm vì có người nhớ.
Ấm vì có người về.
Ấm vì giữa dòng đời hối hả, vẫn còn những phút giây con người dừng lại, cúi đầu trước quá khứ.
Gió xuân đã về. Những cành vạn thọ rung nhẹ trong nắng sớm. Khói nhang bay lên, quyện vào không khí se lạnh cuối năm. Tiếng người gọi nhau í ới, tiếng trẻ con cười khúc khích, tiếng chổi quét xào xạc trên nền xi măng mới đổ…
Một bức tranh vừa trang nghiêm vừa sinh động.
Có người bảo nghĩa trang phải tĩnh lặng.
Nhưng tôi nghĩ, vào những ngày cận Tết, sự rộn ràng ấy lại là niềm vui. Người âm hẳn cũng vui khi thấy con cháu sum vầy. Những ngôi mộ được lau chùi sạch sẽ, những bình hoa được thay mới, những lời khấn thì thầm giữa trời đất…
Đó là cuộc gặp gỡ không lời.
Nghĩa trang hôm nay khác xưa thật. Nhưng dù đá granite có bóng loáng đến đâu, dù kiến trúc có hiện đại đến đâu, điều cốt lõi vẫn không thay đổi: lòng người.
Nếu lòng người còn biết cúi đầu, xã hội này còn gốc.
Nếu con cháu còn biết trở về, quê hương này còn hồn.
Trước thềm xuân, đứng giữa nghĩa trang An Thắng, tôi bỗng thấy lòng mình nhẹ lại. Một năm mưu sinh vất vả, một năm bon chen ngoài đời, giờ đây khép lại bằng nén nhang trầm mặc. Cúi đầu trước mộ ông bà, ta hiểu rằng đời người ngắn lắm. Vinh hoa rồi cũng qua. Chỉ có nghĩa tình là còn mãi.
Có thể mai này nơi đây sẽ còn đổi thay hơn nữa. Đường sá mở rộng hơn, khu dân cư mọc lên nhiều hơn, dịch vụ phát triển hơn. Nhưng tôi mong rằng, giữa những đổi thay ấy, người ta vẫn giữ được một điều giản dị: sự kính trọng đối với người đã khuất.
Nghĩa trang trước thềm xuân vì thế không chỉ là câu chuyện của mộ phần.
Đó là câu chuyện của lòng người.
Là tấm gương phản chiếu sự trưởng thành của một thế hệ.
Và cũng là lời nhắc nhở thầm lặng:
Dù đi đâu, làm gì, hãy nhớ mình từ đâu mà có.
Khói nhang vẫn bay. Hoa vạn thọ vẫn vàng. Xuân đang đến rất gần.
Giữa nhịp sống mới của An Thắng hôm nay, nghĩa trang không còn là nơi hoang vắng của ký ức. Nó trở thành điểm hẹn của tình thân, của đạo lý, của niềm tin.
Và tôi tin, khi lòng người còn hướng về cội nguồn, mùa xuân nào cũng sẽ trọn vẹn.
