Tác giả: Châu Phước Tiến
1. Phía sau những "bộ âu phục" kế thừa
Trong tâm khảm của những đứa trẻ sinh ra vào thập niên 60-70, khái niệm "áo mới" thường mang một định nghĩa rất đặc biệt. Đó không hẳn là bộ quần áo vừa bóc tem từ tiệm, mà là sự chuyển giao đầy yêu thương. Năm 1973, khi tôi tròn 5 tuổi, bộ "âu phục" mặc đi chúc Tết thực chất là bộ đồ cũ của anh trai để lại.
Ở những gia đình đông con ngày ấy, việc đứa em mặc lại đồ đứa anh là một "quy luật bất biến" của sự sinh tồn và tiết kiệm. Nhưng kỳ lạ thay, trong cái nhìn của một đứa trẻ lên năm, bộ quần áo ấy không hề cũ. Nó mang hơi ấm của người thân, mang sự trang trọng mà mẹ đã tỉ mỉ chuẩn bị để các con được "bằng bạn bằng lứa" khi về quê ngoại. Đó là bài học đầu đời về sự khiêm nhường và lòng biết ơn mà không cần một trang giáo án nào ghi lại.
2. Chuyến hành trình Quý Sửu (1973) trên chiếc xe đạp cà tàng
Hình ảnh người cha đèo ba đứa con trên chiếc xe đạp cũ kỹ mùng 2 Tết năm Quý Sửu là một biểu tượng rực rỡ của tình phụ tử. Chiếc xe đạp ấy, với những tiếng kêu cọt kẹt của xích líp và sự tròng trành qua những ổ gà đường quê, lại là "chiếc chuyên cơ" hạnh phúc nhất thế gian.
Ba tôi, với đôi vai gầy và đôi chân miệt mài đạp, đã chở cả một bầu trời hy vọng của chúng tôi về phía ngoại. Sáng tinh mơ hôm ấy, gió xuân có lẽ vẫn còn se lạnh, nhưng hơi ấm từ tấm lưng của ba và sự phấn khích của ba anh em đã xua tan tất cả. Chúng tôi đi không chỉ để chúc Tết, mà đi để đón nhận những "lộc xuân" đầu đời – những đồng tiền lì xì mà giá trị của nó vượt xa khỏi sức mua của tờ giấy bạc.
3. Dì Sáu và những đồng tiền lẻ mang "mệnh giá" hạnh phúc
Nhà ngoại ở quê, không có sự xa hoa của phố thị Sài Gòn hay Đà Nẵng, nhưng lại có cái tình nồng hậu của những người ruột thịt. Nhân vật ấn tượng nhất trong ký ức tôi là Dì Sáu. Tiếng gọi "vào đây dì cho tiền lì xì" của dì có sức mạnh kỳ diệu hơn bất cứ lời mời gọi nào.
Đồng tiền lì xì ngày ấy chỉ là 1 đồng, khá hơn thì 2 đồng tiền kền, hay vài đồng tiền lẻ lẻ... Nhưng với tôi, đó là một gia tài:
- Về mặt tâm lý: Đồng tiền lì xì lúc bấy giờ là sự xác nhận về sự hiện diện và yêu thương của người lớn dành cho đứa trẻ.
- Về sự hãnh diện: Cảm giác cầm đồng tiền nhỏ xíu trong tay, thận trọng cất vào túi áo, rồi lại thỉnh thoảng sờ tay vào xem nó còn đó không, là một sự hãnh diện vô cùng lớn lao.
Chúng tôi chẳng cần sự khá giả, chẳng cần những bao lì xì đỏ rực dày cộm như trẻ con thời nay. Cái chúng tôi cần và đã có được, chính là sự rộn ràng của tiếng cười quanh sân nhà ngoại và cái xoa đầu âu yếm của Dì Sáu khi trao tờ tiền lẻ.
4. Sự tiếp nối của những thế hệ: Đêm nằm đếm "lộc"
Câu chuyện không dừng lại ở quá khứ. Khi tôi trở thành người cha, nhìn các con mình nhận lì xì, tôi lại thấy bóng dáng của chính mình năm 5 tuổi. Những đứa trẻ thời nay, dù sống trong điều kiện đầy đủ hơn, nhưng cái bản năng "trân quý lộc xuân" thì vẫn vẹn nguyên như thế.
Tôi nhớ hình ảnh các con mình, khi màn đêm buông xuống sau một ngày chúc Tết, chúng thường tụm lại một góc, lôi những đồng tiền lì xì ra đếm đi đếm lại. Ánh mắt lấp lánh, sự tranh luận xem ai được nhiều hơn...
Dù mệnh giá đồng tiền có thay đổi theo sự trượt giá của thời gian, thì cái cảm xúc "hưởng lộc" vẫn là một giá trị bất biến.
5. Triết lý về "Đồng tiền lì xì" trong dòng chảy văn hóa
Nhìn rộng ra, lì xì không phải là một giao dịch kinh tế. Nó là một nghi thức văn hóa mang tính giáo dục sâu sắc:
Sự trao truyền: Người lớn trao đi lời chúc và hy vọng, trẻ con nhận lại sự bảo bọc và niềm vui.
Sự kết nối: Đồng tiền lẻ của Dì Sáu là sợi dây liên kết giữa thành thị và nông thôn, giữa cái nghèo vật chất và sự giàu có về tinh thần.
Lòng tự trọng: Cách ba tôi cho chúng tôi mặc đồ cũ của anh nhưng vẫn tươm tất, dạy chúng tôi cách nhận tiền bằng hai tay, chính là cách nuôi dưỡng lòng tự trọng từ những điều nhỏ nhất.
Lời kết
Năm 2026, nhìn lại hành trình hơn 50 năm từ cái Tết Quý Sửu ấy, tôi thầm cảm ơn chiếc xe đạp cà tàng của ba, cảm ơn bộ quần áo cũ của anh trai và cảm ơn những tờ tiền lẻ của Dì Sáu. Chúng đã nhào nặn nên tâm hồn tôi – một tâm hồn biết trân trọng những giá trị nhỏ bé nhưng bền vững.
Hãy để mỗi tờ tiền lì xì là một lời chúc thật tâm, để mỗi chuyến trở về quê ngoại của con cháu chúng ta đều mang theo niềm háo hức khôn nguôi như anh em tôi của hơn nửa thế kỷ trước.
