Châu Phước Tiến
1. Bản hùng ca trên đất nắng
Sau năm 1975, khi tiếng súng đã rời xa nhưng cái đói, cái nghèo vẫn còn hiện hữu trên những cánh đồng khô cháy, tỉnh ủy Quảng Nam - Đà Nẵng đã đưa ra một quyết định mang tính lịch sử: Xây dựng công trình thủy lợi hồ Phú Ninh. Đó không chỉ là một công trình kỹ thuật, mà là một cuộc "cách mạng trắng" để thay đổi diện mạo của cả một vùng đất.
Từ làng Thanh Quýt anh hùng, những đoàn người lên đường với niềm tin về một ngày mai ấm no. Trong dòng người ấy, có những "thu dung" nhân viên, những sĩ quan của chế độ cũ như anh T. Họ đi mang theo một tâm thế ngổn ngang, nhưng sức trẻ và khát khao cống hiến đã nhanh chóng cuốn họ vào nhịp sống hối hả của công trường.
Anh T. – một B-trưởng tháo vát với làn da sạm nắng gió, nhưng tâm hồn lại mang đậm chất nghệ sĩ. Ban ngày, anh chỉ huy công trình giữa nắng lửa, giữa tiếng máy xúc, tiếng cuốc xẻng va vào đá núi. Đêm về, dưới ánh trăng mờ ảo của vùng sơn cước, tiếng đàn và giọng hát của anh lại vang lên, xoa dịu nỗi nhọc nhằn cho đồng đội. Có lẽ chính cái vẻ phong trần, tài hoa ấy đã làm rung động trái tim của cô gái trẻ mười tám xuân xanh – chị N.
2. Mối tình nảy nở giữa mưa xối và nắng cháy
N. là hiện thân của vẻ đẹp thuần khiết làng quê, bước vào công trường với đôi mắt trong veo và một tình yêu bắt đầu chớm nở. Tình yêu của họ không có hoa hồng, không có những quán xá phồn hoa, mà chỉ có những lần gặp gỡ vội vàng trên công trường đầy bụi đỏ.
Họ yêu nhau giữa những ngày Phú Ninh "nắng cháy da người" và những cơn mưa dông trắng trời, trắng đất. Tiếng mưa xối xả trên mái lán trại như muốn thử thách ý chí con người, nhưng cũng chính trong cái khắc nghiệt ấy, tình cảm của anh T. và chị N. lại càng nồng đượm. Họ tựa vào nhau để đi qua những cơn sốt rét rừng, những ngày lao dịch mệt nhoài.
Tình yêu ấy đẹp như một bông hoa dại mọc lên từ kẽ đá, mạnh mẽ và kiêu hãnh. Anh T. đã dùng tiếng đàn của mình để viết nên những lời tự tình dành riêng cho N., còn N. dành trọn tuổi thanh xuân và lòng tin yêu cho người đàn ông mang trên mình những vết sẹo của thời cuộc.
3. Bi kịch của định kiến và chuyến di quan đẫm nước mắt
Nhưng cuộc đời không chỉ có những khúc ca hy vọng. Mối tình ấy cuối cùng đã vấp phải bức tường thành kiên cố của định kiến xã hội và sự ngăn cấm của gia đình. Ở cái thời điểm mà ranh giới giữa "cũ" và "mới" còn quá sâu sắc, hạnh phúc của đôi trẻ trở nên mong manh như khói sương.
N. – cô gái mười tám tuổi với trái tim yêu mãnh liệt nhưng tuyệt vọng – đã chọn cách kết liễu đời mình bằng một liều thuốc cực mạnh. Chị ra đi khi ước mơ về một mái ấm gia đình bên hồ Phú Ninh vẫn còn dang dở. Ngày di quan chị về lại đất mẹ Thanh Quýt, cả làng quê chìm trong niềm tiếc thương vô hạn.
Hình ảnh anh T. đứng lặng lẽ, đôi bàn tay từng gảy đàn điêu luyện giờ đây run rẩy đón nhận tin dữ, đã trở thành một nỗi ám ảnh khôn nguôi đối với những người công tác tại Phú Ninh năm ấy. Chị đi rồi, để lại sau lưng những bản nhạc chưa kịp viết hết lời, để lại một khoảng trống hoác trong lòng người ở lại giữa đại công trường đang hối hả chuyển mình.
4. Bốn mươi hai năm – Nước hồ vẫn xanh, tình người vẫn thức
Thời gian như dòng nước chảy qua đập tràn, lặng lẽ và xóa nhòa nhiều dấu vết. Bốn mươi hai năm đã trôi qua, hồ Phú Ninh giờ đây đã trở thành "viên ngọc xanh" của Quảng Nam, tưới mát cho những cánh đồng lúa xanh rì, mang lại sự trù phú cho quê hương.
Người ta đến Phú Ninh để thưởng ngoạn cảnh đẹp, để nghe tiếng sóng vỗ rì rào. Nhưng với những người như anh T., hay những ai từng sống qua những ngày tháng ấy, mỗi khi trở về Phú Ninh là như trở về gặp lại người tình cũ. Dưới lòng hồ sâu thẳm kia, có lẽ vẫn còn lưu giữ một phần linh hồn của những người đã đổ mồ hôi, nước mắt và cả máu cho công trình này.
Trong bài hát "Tam Kỳ khúc hát yêu thương", giai điệu vẫn vang lên tha thiết, ca ngợi sức người và vẻ đẹp của quê hương. Nhưng giữa những nốt nhạc vui tươi ấy, đâu đó vẫn phảng phất một nốt trầm mặc niệm cho một mối tình đã hóa thân vào mây nước Phú Ninh.
Lời kết Chuyện tình T. và N. đã lùi xa vào quá khứ, nhưng nó nhắc nhở chúng ta rằng: Phía sau mỗi công trình vĩ đại luôn là những phận người, những hy sinh thầm lặng và cả những nỗi đau không thể gọi tên. Về lại Phú Ninh hôm nay, ta thấy lòng mình dịu lại, không chỉ vì làn nước mát, mà còn vì niềm thương cảm cho một thời "đi xây hồ" đầy gian khổ nhưng cũng rất đỗi hào hùng và lãng mạn.
